काठमाडौं- नेकपा (माओवादी केन्द्र)को सोमबार सम्पन्न केन्द्रीय समिति बैठकमा अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ले चर्को आलोचना खेपे। गत पुसमा सम्पन्न महाधिवेशनले टुंग्याउन नसकेका महासचिवलगायतका पार्टी पदाधिकारी टुंग्याउन यो बैठक डाकिएको थियो। तर, बैठकले पदाधिकारीको विषय पन्छाइदियो। त्यतिमात्र होइन, स्थायी समिति, पोलिटब्यूरो गठनलाई पनि अजेण्डा बनाएन। प्रचण्डले यिनै कारण केन्द्रीय सदस्यहरुको चर्को आलोचना खेपे। अर्को कारण भने अमेरिकी सहयोग परियोजना, मिलेनियम च्यालेन्ज कम्प्याक्ट (एमसीसी) थियो जसलाई संसदबाट अनुमोदन गराउन प्रचण्डले नै अहं भूमिका खेलेका थिए।
सोमबारको बैठकमा अध्यक्ष प्रचण्डले अहिले पदाधिकारी, स्थायी समिति, पोलिटब्यूरो बनाउन नसकिने भन्दै केन्द्रीय कार्यालयको टिम बनाएर चुनावमा जाने प्रस्तावसहित केन्द्रीय समितिमा मनोनीत हुने सदस्यहरुको नाम पढेर सुनाएलगत्तै केन्द्रीय सदस्य सुदन किरातीले उठेर पूर्वेली गीतबाट प्रतिवाद गरेका थिए। बैठकमा सहभागी एक केन्द्रीय सदस्यका अनुसार पार्टीका अपूर्ण कमिटी र एमसीसीको विवादित विषय बोकेर चुनाव जित्न नसकिने भन्दै उनले प्रचण्डको प्रस्तावमा ठाडै असहमति प्रकट गरेका थिए।
‘संगठनलाई आजैको बैठकबाट पूर्णता दिनुपर्छ। सांगठनिक अराजकताले सिमा नाघ्यो, भ्यागुताले लात हान्न थाल्यो। यस्तो संगठनले कसरी उद्देश्य चुम्न सक्छौं?’, किरातीको भनाई उद्धृत गर्दै एक केन्द्रीय सदस्यले भने, ‘नेताहरुको झगडा हो भन्ने सुनिन्छ। यदी झगडा हो भने छिटो मिल्नुहोस्, नत्र छोड्नुहोस्। हाम्रो पार्टीको नीति हाम्फाल्ने हो, घिस्रिने होइन। घिस्रिँदा शरीरको छाला पनि बाँकी रहेन।’
बैठकमा किरातीले नेकपा एमालेका अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीले प्रचण्डको चिना हेरिसकेको बताउँदै यस्तै प्रवृत्ति रहने हो भने माओवादी जोगाउनै मुस्किल हुनेसमेत बताएका थिए। ‘एक केन्द्रीय सदस्य एक स्थानीय तह जिताउने कार्य विभाजन गरौं। वैशाख ३१ गते समिक्षा बैठकमा भेटौं। पहिलो पार्टी त्यत्तिकै बन्छ?’, किरातीले भनेका थिए, ‘हामीले जितेको स्थानीय सरकारबाट शिक्षा, स्वास्थ्य र कृषिमा व्यापक परिवर्तन गरौं। गम्भीर प्रकृतिको रोग लागेमा स्थानीय सरकारबाटै नागरिकको निःशुल्क उपचार गरौं।’
किरातीलगत्तै केन्द्रीय सदस्यहरु रामदीप आचार्य, ओम शर्मा, नरबहादुर विष्ट, शशि श्रेष्ठ लगायतले बैठक हलमा उठेर प्रचण्डको प्रस्तावमा असहमति प्रकट गरेका थिए। त्यसक्रममा आचार्यले पार्टी मर्दै गएको बताउँदै जीवित बनाउनेगरी विधानबमोजिम कमिटीलाई पूर्णता दिनुपर्ने बताए। ‘पार्टी मर्दै गईरहेको छ। पार्टीलाई जीवित बनाउनु पर्यो। महाधिवेशनले विधान र प्रतिवेदन पारित गर्यो, त्यो कहाँ छ? पढ्न पाइएको छैन’ आचार्यको भनाई उद्धृत गर्दै एक केन्द्रीय सदस्यले भने, ‘पूर्वस्थायी समिति बसेर पनि निर्णय गरेको भनियो यसबीचमा, त्यो कुनै वैधानिक कमिटी होइन। महाधिवेशनपछि त्यत्तिकै बसेको छ। पार्टी बैठक वैधानिक रुपमा चलाउनु पर्यो।’
पार्टीलाई तदर्थवादबाट मुक्त गर्नुपर्ने भन्दै आचार्यले त्यसो गर्न नसके माओवादीलाई विसर्जनतिर जानबाट कसैले रोक्न नसकेका बताएका थिए। केन्द्रीय सदस्य ओम शर्माले शीर्ष नेताहरुले नै पार्टीलाई विर्सजनतिर लगिरहेको भन्दै पार्टी रुपान्तरण शीर्ष नेतृत्वबाटै सुरु गर्नुपर्ने बताएका थिए।
महासचिवको लफडाले विधान लथालिंग, पार्टी कमिटीबिहीन
माओवादीमा अध्यक्षपछिको शक्तिशाली पद मानिने महासचिव को बन्ला भन्ने सवाल महाधिवेशन अघिदेखि सर्वाधिक पेचिलो बनेको थियो। तर, महाधिवेशनले यसलाई टुंग्याउन सकेन। यसलाई टुंग्याउने जिम्मा केन्द्रीय समितिलाई दिइयो। सोमबार सम्पन्न भएको केन्द्रीय समिति बैठकले महासचिवसहित पदाधिकारी टुंगो लगाउने चर्चा यो बैठकको मिति तोक्दा नै भएको थियो।
तर, कम्तीमा स्थानीय तह निर्वाचनअघि माओवादी यो विषयमा प्रवेश पनि गर्ने छैन। महासचिव को बन्ने भन्ने विवाद नमिल्दा माओवादीका पदाधिकारी, स्थायी समिति र पोलिटब्यूरो पनि तत्काल नबनाउने निर्णय गर्दै केन्द्रीय समिति बैठक सकिएको छ। र विधानअनुसारका अन्य कुनै संरचना बनाउन नसकेर माओवादी केन्द्रीय समितिमा मात्र सीमित बन्नपुगेको छ।
माओवादीको महासचिवका लागि जनार्दन शर्मा, वर्षमान पुन मुख्य दाबेदारका रुपमा देखापरेका थिए। उनीहरुसँगै शक्तिबहादुर बस्नेत, पम्फा भुसाल, गिरिराजमणि पोखरेल र देव गुरुंगले पनि महासचिवमा आकांक्षा देखाएका थिए। यसरी चर्को प्रतिस्पर्धाको स्थिति बनेपछि प्रचण्डले केन्द्रीय समितिलाई पूर्णता दिएर यो विषय पन्छाउने रणनीति अबलम्बन गरेका छन्। विधानअनुसारका पार्टी पदाधिकारी, स्थायी समिति र पोलिटब्यूरो स्थानीय निर्वाचनपछि गठन गर्ने भन्दै उनले तत्काल दैनिक कार्य सञ्चालन गर्न केन्द्रीय कार्यालय (हेडक्वाटर) बनाएर जाने निर्णय केन्द्रीय समितिबाट गराएका छन्।
पार्टीका धेरैजसो नेताहरु सबै कमिटी टुंगो लगाएर मात्र स्थानीय निर्वाचनमा जानु पर्ने पक्षमा थिए। सबै कमिटी टुंगो लगाएर जाँदा समय लाग्ने, त्यसले नेताहरुवीच थप विवाद बढ्दै जाने तर्क गर्दै प्रचण्डले यस्तो निर्णय गराएका हुन्। चुनावको मुखमा विवाद बढाउन नहुने र एकताबद्ध भएर चुनावमा केन्द्रित हुनुपर्ने तर्क गर्दै उनले केन्द्रीय समितिलाई पूर्णता दिने र केन्द्रीय कार्यालय बनाएर जाने निर्णयमा अन्ततः सबैलाई सहमत गराए। प्रचण्डको निर्णयमा सहमत नभएपनि बैठकको अन्तिममा ताली बजाएर सबै केन्द्रीय सदस्य बैठक हलबाट निस्किए।
प्रचण्डको परिवारमोहमा तैं चुप मैं चुप
सोमबारको बैठकमा प्रचण्डका अन्य प्रस्तावमा चर्को प्रतिवाद गरेका माओवादी केन्द्रीय सदस्यहरुले उनले देखाएको परिवारमोहमा भने आश्चर्यजनक रुपमा मौनता देखाए। सोमबारको निर्णयपछि प्रचण्डले आफ्नै परिवारबाट चारजनालाई केन्द्रीय सदस्य बनाएका छन्। केन्द्रीय समितिबाट उनले छोरी गंगा दाहाल र ज्वाइँ जीवन आचार्यलाई केन्द्रीय सदस्य मनोनीत गरेका छन्। यसअघि महाधिवेशन हलमा खल्तीबाट निकालेर पढेको र हलबाट अनुमोदन गराएका केन्द्रीय सदस्यको सूचीमा उनले छोरी रेणु दाहाल र बुहारी बिना मगरलाई पारेका थिए।
सोमबार छोरी र ज्वाइँलाई प्रचण्डले केन्द्रीय सदस्य मनोनीत गरेको माओवादीका कैयौं नेतालाई मन परेको छैन। केन्द्रीय समितिमा उनले यस्तो प्रस्ताव गर्दा र अन्ततः त्यो निर्णय हुँदा भने यसमा कसैले पनि प्रश्न उठाएनन्। प्रचण्डले छोरी र ज्वाइँको नाम प्रस्ताव गरेलगतै नेताहरु एकापसमा कानेखुसी मात्रै गरेको र सबैले त्यसमा समर्थन गरेको एक केन्द्रीय सदस्यले बताए। ‘पार्टी अध्यक्षले नै आफ्नै परिवारबाट चार जना केन्द्रीय सदस्य बनाएकोमा धेरै नेताहरु खुसी छैनन्। तर, बाहिर बोल्ने आँट कसैले गर्दैनन्। अध्यक्ष आफैले बुझ्नुपर्ने हो तर, उहाँलाई यसमा कुनै संकोच छैन’, ती केन्द्रीय सदस्यले भने, ‘अध्यक्षले नै पार्टीमा परिवारवादमा मौलाउनुभयो। कम्युनिस्ट पार्टीमा यस्तो हुनु निकै लाजमर्दो हो। बाहिर हामीले यसलाई के भनेर प्रतिवाद गर्ने, केही शब्दै छैन।’
उनले सोमबार मनोनीत गरिएका केन्द्रीय सदस्यमध्ये अरु कैयौं पनि कुनै न कुनै लाभको पदमा भएको बताए। तिनैलाई केन्द्रीय सदस्य बनाएपछि पार्टी अध्यक्षको प्रतिरक्षामा बोल्ने शब्द नै नभएको टिप्पणी उनले गरे। तर, प्रचण्डनिकट अर्का केन्द्रीय सदस्यले भने अध्यक्षलाई नै केन्द्रीय सदस्य मनोनीत गर्न अरु नेताहरुले भनेको दाबी गरे। ‘आफ्नो परिवारका यो यो मान्छेलाई केन्द्रीय सदस्य बनाऔं भनेर प्रचण्ड आफैले प्रस्ताव गर्नुहुन्न। पार्टी नेताहरुलाई आफ्नो खल्तीको मान्छेलाई केन्द्रीय सदस्य बनाउनुपर्ने हुन्छ। त्यसैले उनीहरु नै प्रचण्डलाई परिवार र आफना खल्तीका नेतालाई केन्द्रीय सदस्य बनाऔं भनेर प्रस्ताव गर्छन्’ ती केन्द्रीय सदस्यले भने, ‘त्यसपछि प्रचण्डले पार्टी कमिटीबाट आएको प्रस्ताव हो, ठिकै होला भन्ने ठान्नु हुन्छ। खल्तीका नेतालाई केन्द्रीय सदस्य बनाएको उहाँले चाल पाउनुहुन्न। केन्द्रीय सदस्य भइसकेपछि चाल पाएपनि बोल्ने ठाउँ हुन्न।’ तर, आफ्नो परिवारका सदस्यलाई केन्द्रीय सदस्य बनाउँदा पार्टीलाई कति क्षति पुग्छ भन्ने हेक्का प्रचण्डले राख्न नसक्नु भने दुःखद भएको उनले बताए।
माओवादी नेता वर्षमान पुन भने सशस्त्र विद्रोहमा कुनै न कुनै रुपमा योग्दान गरेकाले प्रचण्डको परिवारबाट केन्द्रीय सदस्य बनाइएको दाबी गर्छन्। ‘पार्टी केन्द्रीय समितिमा स्वाभाविक रुपमा त्याग र गरेका बलिदान गरेका, लडेका साथीहरु आउनु भएको छ। पार्टी कमिटीमा नल्याएर उहाँहरुमाथि अन्याय गर्नु भएन’, पुनले भने, ‘हामीले सबै कलस्टरमा गरेर कमिटीलाई पूर्णता पनि दिएका छौं। त्यसको विकासमा समय लाग्छ। शान्ति प्रक्रियामा आएको १५ वर्षपछि युद्ध नलडेका नेताहरु पनि ल्याएका छौं।’
यसको बचाउमा उनले कोइराला परिवारको उदाहरण पनि दिए। ‘कुनै समय कोइराला परिवारको वरिपरि कांग्रेस पार्टी हुन्थ्यो। उनीहरुका परिवारका सदस्य धेरै संगठित हुन्थे। कोइराला परिवाकै आप्रवास जाने, जेल जाने र योगदान गर्ने हुन्थे। पार्टी शक्तिमा आएपछि प्रायः कमिटीमा कोइराला परिवारका मात्रै जस्तो देखिन्थ्यो’, पुनले भने, ‘तर, पछि विस्तारै कांग्रेसमा नयाँ नयाँ कार्यकर्ता र नेताहरु जोडिन पुगे।’ उनले माओवादीमा पनि विस्तारै यो अवस्था सुधार हुँदै जाने दाबी गरे।
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1764947412.jpg)
-1764146706.png)
