• गृहपृष्ठ
  • मुख्य समाचार
  • नेपाल लाइभ

    • राजनीति
    • निर्वाचन विशेष
    • अनुसन्धान
    • प्रवास
    • विचार
    • फिचर
    • समाचार
    • ब्लग
    • समाज
    • अन्तर्वार्ता
    • सुरक्षा/अपराध
    • साहित्य डबली
    • विश्व
    • कोरोना अपडेट
    • नेपाल लाइभ विशेष
    • जीवनशैली
    • भिडियो

    बिजनेस लाइभ

    • अर्थ समाचार
    • बैंक/बिमा/सेयर
    • पर्यटन-उड्डयन
    • अटो
    • पूर्वाधार
    • श्रम-रोजगार
    • कृषि
    • कर्पोरेट
    • सूचना-प्रविधि
    • बिजनेस लाइभ भिडियो
    • बिजनेस टिप्स
    • अन्तर्वार्ता - विचार

    इन्टरटेनमेन्ट लाइभ

    • समाचार
    • सिनेमा
    • अन्तर्वार्ता
    • रंगमञ्च
    • फिल्म समीक्षा
    • गसिप
    • संगीत
    • विचार-विश्लेषण
    • इन्टरटेनमेन्ट लाइभ भिडियो
    • सञ्जाल
    • फेसन
    • मोडल

    स्पोर्टस लाइभ

    • फिचर
    • फुटबल
    • क्रिकेट
    • अन्य
    • लेख-विश्लेषण
    • अन्तर्वार्ता
हाम्रो बारेमा
  • हाम्रो बारेमा
मंगलबार, मंसिर १, २०८३ Tue, Nov 17, 2026
  • गृहपृष्ठ गृहपृष्ठ
  • राजनीति
  • निर्वाचन विशेष
  • अनुसन्धान
  • बिजनेस लाइभ
  • इन्टरटेन्मेन्ट लाइभ
  • स्पोर्टस लाइभ
  • प्रवास
  • भिडियो

बिजनेस लाइभ

  • अर्थ समाचार
  • बैंक/बिमा/सेयर
  • पर्यटन-उड्डयन
  • अटो
  • पूर्वाधार
  • श्रम-रोजगार
  • कृषि
  • कर्पोरेट
  • सूचना-प्रविधि
  • अन्य
    • बिजनेस लाइभ भिडियो
    • बिजनेस टिप्स
    • अन्तर्वार्ता - विचार

इन्टरटेन्मेन्ट लाइभ

  • समाचार
  • सिनेमा
  • अन्तर्वार्ता
  • रंगमञ्च
  • फिल्म समीक्षा
  • गसिप
  • संगीत
  • विचार-विश्लेषण
  • इन्टरटेनमेन्ट लाइभ भिडियो
  • अन्य
    • सञ्जाल
    • फेसन
    • मोडल

स्पोर्टस लाइभ

  • मुख्य समाचार
  • फिचर
  • फुटबल
  • क्रिकेट
  • अन्य
  • लेख-विश्लेषण
  • अन्तर्वार्ता
विचार

सार्वजनिक स्थानमा धूम्रपानको मनोविज्ञान

64x64
नेपाल लाइभ मंगलबार, वैशाख ३१, २०७६  ०६:०५
1140x725

सहर होस् वा गाउँ; सबैतिर चुरोट पिउने संस्कार 'लोकप्रिय' बन्दै गएको छ। किशोर-किशोरी तथा युवा पुस्तालाई फेसनको एउटा शैली बन्दै गएको छ धूम्रपान। कतिपयलाई काममा एकाग्रता तथा तनाव व्यवस्थापनको आधार बनेको छ। करवृद्धिको कारण महगिँदो मूल्य तथा स्वास्थ्यप्रतिको बढ्दो जनचेतना कार्यक्रमले सुर्तीजन्य पदार्थको खपत घटाउन सकेको छैन। 

यो आलेख धूम्रपानले स्वास्थ्यमा पुर्‍याउने असर र प्रभावमा केन्द्रित छैन।

धूम्रपानको लामो इतिहास छ। लामो इतिहास बोकेको धूम्रपान विश्वव्यापी रुपमा फैलिएको छ। हाम्रो समाजमा पनि यसप्रति कैयौंको लत बनेको छ। यही लतका परिणाम स्वरुप धूम्रपानका दृश्यहरु मात्र देखिँदैन, गहिरिएर हेर्‍यो भने नियम पालन सम्बन्धी हाम्रो मनोविज्ञान पनि प्रतिविम्बित हुन्छन्। प्रणाली बसेन वा सरकारले थिति बसाउन सकेन भनेर गुनासो गरिरहने हामी विद्यमान नीतिनियम तोड्न कति उद्यत छौं भनेर धूम्रपानकै दैनिक दृश्यहरुले देखाउँछन्। 

कानुन पालनाको सवालमा तारन्तर नेपालगन्जको एक प्रसंग याद आउँछ। 

करिब एक वर्षअघि। त्यो समय यो लेखक कुनै परियोजनाको लागि नेपालगन्जमा कार्यरत थियो। परियोजनाबाट बिदा भएर काठमाडौं फर्किने तय भएपछि एक अधिवक्ता मित्रसँग भेटघाट तयो। भेटघाटमा कफीको कपसँगै कुराकानी सुरु भयो। अक्सर मान्छेको कुराकानीको विषय व्यक्तिको पृष्ठभूमि र पेसासँग जोडिन पुग्छन्। वकिल मित्रले पनि कुराकानीको प्रसंगमा कानुनको कुरा झिकिहाले। उनको भने कि– नेपालमा जहिले पनि यो कानुन भएन, त्यो कानुन भएन भनिन्छ। तर अभाव कानुनको होइन। कुनकुन कानुनले कसरी काम गर्छ भन्ने जानकारीको हो। 

उनको कुरामा सत्यता थियो। जानकारीको अभाव हाम्रो समाज वा हामी नेपालीमाझ व्याप्त यथार्थ हो। समाजका एकथरी मानिस र घटनाहरु देख्दा वकिल मित्र सही लाग्छन्।

निश्चय नै मानिससँग रहरका चाङ हुन्छन्। तर जिम्मेवारीबोध गर्दै रहरलाई विवेकले नियन्त्रण गर्न सक्नुपर्छ। जिम्मेवारीबोध बिनाको रहरले नियम उल्लंघन गर्न उकासिइरहन्छ।

यहाँ धेरैलाई कानुनले वर्जित गरेको व्यवहार वा क्रियाकलाप केके हुन् भनेर थाहा छैन। ती कुरा थाहा नभएर नै मानिसहरु गल्ती गर्न उत्साहित भएका पनि हुन्छन्। तर यो कुरा नै पूर्ण सत्य वा यथार्थ भने होइन। यसको अर्को पाटो भनेको कतिले थाहा पाएर पनि आफ्नो रहर र आवेगको निम्ति नियम पालनलाई बेवास्ता गर्दै आएका छन्। जाने बुझेकाले नियम मिचेपछि साक्षर वा नीति नियममा खासै चासो नराख्नेलाई सम्बन्धित विषयमा कुनै ऐनकानुन नै नभएको भान पर्न गएको पनि देखिन्छ। थाहा नभएपछि मानिसहरु बेफिक्री नियम मिच्छन्। यसको एक उदाहरण हो, सार्वजनिक स्थानमा देखिने धूम्रपानको दृश्य र सुर्तीजन्य पदार्थ (नियन्त्रण र नियमन गर्ने) ऐन, २०६८ को तादाम्यता। 

Ncell 2
Ncell 2
nimb
nimb

नीतिनियम तथा ऐनकानुन कसैको दबाबमा मात्र पालन गर्ने विषय होइन। व्यक्ति स्वयंको विवेक र नैतिकताले पनि आत्मसाथ गर्ने हो। हामी नीतिनियमको पालन अरुको लागि गरिदिनुपर्ने जस्तो गर्छौं। कुनै पनि ऐननियमलाई भन्दा आफ्नो रहरलाई बढी प्राथमिकतामा राख्छौं। सुर्तीजन्य पदार्थ (नियन्त्रण र नियमन गर्ने) ऐनले निर्देश गरेका नियम पालन नहुनु हाम्रो यस्तै मनोविज्ञानको परिणाम हो। यो नियमले सार्वजनिक स्थानमा धूम्रपान गर्न बन्देज लगाएको छ। तर यो ऐनले किटान गरेको सार्वजनिक स्थानमा निस्फिक्री धूम्रपानका दृश्यहरु देखिन्छन्। यसरी धूम्रपान गर्नेहरु सबै शिक्षित नहोलान्। त्यो अलग कुरा हो। तर उनीहरु मध्ये कतिलाई थाहा होला सार्वजनिक स्थानमा धूम्रपान गर्नु हुँदैन भनेर! वा जानेर पनि बेवास्ता गर्ने कति होलान्? यो बहस वा विश्लेषणको अर्को पक्ष होला। यो हाम्रो समग्र मनोविज्ञानको प्रतिनिधि घटना भने भन्न सकिन्छ, हामी कानुन तथा नीतिनियमको आवश्यकता त औल्याउँछौं तर पालनाचाहिँ आफ्नो अनुकूलता हेरेर मात्र गर्छौं। बस्, रहरलाई मात्र प्राथमिकता दिन्छौं। 

कलेज पढ्ने किशोर–किशोरीहरु चमेनागृह, कलेज परिसर तथा रेस्टुरेन्टमा बसेर धूम्रपान गरिरहेका हुन्छन्। तिनै किशोर–किशोरीहरु देशमा ‘सिस्टम’ले काम नगरेको गुनासो गर्छन्।

निश्चय नै मानिससँग रहरका चाङ हुन्छन्। तर जिम्मेवारीबोध गर्दै रहरलाई विवेकले नियन्त्रण गर्न सक्नुपर्छ। जिम्मेवारीबोध बिनाको रहरले नियम उल्लंघन गर्न उकासिइरहन्छ। निरन्तरको उक्साहट र उल्लंघनले कुनै पनि ऐन तथा नीति कागजको खोस्टोमा परिणत हुन पुग्छ। आज सुर्तीजन्य पदार्थ ऐन खोस्टोमै परिणात भए जस्तो देखिन्छ। 

२०६८ सालको सुरुवाती महिनामा आएको सुर्तीजन्य पदार्थ ऐनले सुरुमा राम्रै तरंग ल्याएको थियो। यो नियम पालन गर्न प्रहरीहरु सजक देखिन्थे। सार्वजनिक स्थानमा धूम्रपान गरेका कारण केही मानिस प्रहरी चौकीसम्म पुगे। ऐनले तोके बमोजिम सय रुपैयाँ जरिवाना पनि तिरे। तर जब सर्वसाधारण आफैले ऐन पालन गर्ने तदारुकता देखाउँदैनन्, तबसम्म कुनै पनि नीतिनियम तथा ऐन प्रभावकारी हुँदैन। भयो त्यस्तो नै। प्रहरीले सुर्तीजन्य पदार्थ ऐन कार्यन्वयन गराउन गरेको कोसिस बिस्तारै शिथिल हुँदै गयो। सार्वजनिक स्थानमा प्रहरीकै अगाडि धूम्रपान गरेको दृश्य देख्न सकिन्छ। यसको प्रभावकारिता शून्यप्राय नै छ। 

max tiger cn

max tiger cn
tvs-dashain-2083

tvs-dashain-2083

अग्रजले सार्वजनिक स्थानमा धूम्रपान नगरेको भए नयाँ पुस्ताले यसलाई संस्कारको रुपमा विकास गर्न सक्थे। यसले धूम्रपानसंग जोडिएका खास क्रियाकलापलाई मात्र व्यवस्थित गर्दैन थियो। सरकारद्वारा ल्याइएका कानुन, ऐन तथा नियम पालन गर्नुपर्छ भन्ने सोच र व्यवहारको पनि विकास हुँदै जान्थ्यो।

कलेज पढ्ने किशोर–किशोरीहरु चमेनागृह, कलेज परिसर तथा रेस्टुरेन्टमा बसेर धूम्रपान गरिरहेका हुन्छन्। तिनै किशोर–किशोरीहरु देशमा ‘सिस्टम’ले काम नगरेको गुनासो गर्छन्। उनीहरुको गुनासो जायज पनि छ। तर उनीहरुले पनि कहीँ न कहीँ ‘सिस्टम ब्रेक’ गरिरहेको छु भन्ने महसुस गरेका छैनन्। उनीहरु सुर्तीजन्य पदार्थ ऐन प्रमाणीकरण हुँदै गर्दा ११ वर्षभन्दा बढीका थिएनन्। त्यो बेलाका वयस्क, युवा तथा किशोर–किशोरी स्वयंले विद्यमान नियमलाई पालन गर्दै सार्वजनिक स्थानमा धूम्रपान नगरेको भए आजको परिदृश्य फरक हुन सक्थ्यो। ऐन आएपछिको आठ वर्षमा धेरै केटोकेटी किशोर–किशोरीको उमेर समूहमा प्रवेश गरेका छन्। अग्रजले सार्वजनिक स्थानमा धूम्रपान नगरेको भए उनीहरुले यसलाई संस्कारको रुपमा विकास गर्न सक्थे। यसले धूम्रपानसंग जोडिएका खास क्रियाकलापलाई मात्र व्यवस्थित गर्दैन थियो। सरकारद्वारा ल्याइएका कानुन, ऐन तथा नियम पालन गर्नुपर्छ भन्ने सोच र व्यवहारको पनि विकास हुँदै जान्थ्यो। तसर्थ सार्वजनिक स्थानमा धूम्रपान कुनै खास घटना मात्र होइन। हामी नीतिनियम कतिको पालन गर्छौं भन्ने ज्वलन्त उदाहरण पनि हो। 

हामी सबै थिति तथा प्रणाली बसेन भनेर गुनासो गरिरहन्छौं। यी कुरा आकाशबाट बर्सिने होइन। अन्त कतैबाट आएर फिट हुने पनि होइन। सिस्टम बसेन भनेर गुनासो गर्नेले सबभन्दा पहिले आफू सिस्टममा चल्नुपर्छ। यसको लागि ऐननियमले तोकेका सानासाना कुरा पालन गर्नुपर्छ। गुनासोले मात्र प्रणाली सुध्रिँदैन। प्रणाली सुधार्न विद्यमान नियमलाई आत्मसात गर्नुपर्छ। अन्यथा नियम कानुन थन्किन्छन्, बेथिति विद्यमान रहिरहन्छ। 

भानु बोखिमका थप लेख :

आन्तरिक कलहको उपचारमा असफल कांग्रेस

जहाजको सपनामा बस नछुटोस्

राजनीतिक संस्कारमा प्रचण्डको सैद्धान्तिक विचलन

रवीन्द्र अधिकारी : निभ्यो भरभराउँदो दियो

विप्लवमाथि प्रतिबन्ध : खुमबहादुरको बाटोमा रामबहादुर

गुरिल्ला युद्धको भय

अस्थायी मानकमा छल्किएको सुन्दरी प्रतियोगिता

संरचनागत हिंसाको दुष्चक्रमा महिलाको जीवन

प्रकाशित मिति: मंगलबार, वैशाख ३१, २०७६  ०६:०५

नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो, सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा पठाउनु होला।

प्रतिक्रिया दिनुहोस्
64x64
नेपाल लाइभ
Nepal’s independent digital media. Offers quick current affairs update, analysis and fact-based reporting on politics, economy and society. http://nepallive.com
लेखकबाट थप
डिकवेलाको अर्धशतकमा सुदूरपश्चिमलाई हराउँदै लुम्बिनी एनपीएलको फाइनलमा
स्थानीय निर्वाचनको तयारी र संगठन परिचालन एमालेको राष्ट्रिय भेलाको मुख्य एजेन्डा
निरन्तर ओरालो लागेको सुनको मूल्य कतिसम्म पुग्छ ?
सम्बन्धित सामग्री
छठ घाटमा राजनीतिक उपस्थिति : ‘भक्ति’ कि ‘शक्ति’ को खोजी यस वर्ष छठको रौनकले मधेसका घाटलाई तताएन मात्र बरु काठमाडौं खाल्डोको सिंहदरबार वरिपरिकेन्द्रित कोलाहल पनि केही दिनका लागि मथ्थर भयो ।... सोमबार, कात्तिक ३०, २०८३
रावणका दश शिरदेखि लुसिफरको पतनसम्मः नेपालको राजनीतिमा शक्ति र अहंकार सरकारको हरेक निर्णयको विरोध गर्नु प्रतिपक्ष हुनु होइन, त्यस्तै सरकारका हरेक निर्णयलाई समर्थन गर्नु पनि लोकतान्त्रिक जिम्मेवारी होइन।... आइतबार, कात्तिक २९, २०८३
लोकपर्व छठ र यसका विभिन्न महत्वहरु संसारका लगभग सबै संस्कृतिमा सूर्य उपासनाको महत्वपूर्ण स्थान रहि आएको छ तर भारत र नेपालको भोजपुरी र मैथिली भाषी क्षेत्रमा सूर्य उपासन... आइतबार, कात्तिक २९, २०८३
ताजा समाचारसबै
पशुपति गौशाला धर्मशाला पशुपतिमै फिर्ता, जिल्ला र उच्च अदालतको फैसला सर्वोच्चबाटै सदर मंगलबार, मंसिर १, २०८३
डिकवेलाको अर्धशतकमा सुदूरपश्चिमलाई हराउँदै लुम्बिनी एनपीएलको फाइनलमा मंगलबार, मंसिर १, २०८३
स्थानीय निर्वाचनको तयारी र संगठन परिचालन एमालेको राष्ट्रिय भेलाको मुख्य एजेन्डा मंगलबार, मंसिर १, २०८३
निरन्तर ओरालो लागेको सुनको मूल्य कतिसम्म पुग्छ ? मंगलबार, मंसिर १, २०८३
सुदूरपश्चिमका कप्तान दीपेन्द्रद्वारा रेकर्ड : हिर्काए ३ अर्धशतक मंगलबार, मंसिर १, २०८३
सबै हेर्नुहोस
भिडियो ग्यालरीसबै
नेपाली कांग्रेस देउवा पक्षको राष्ट्रिय भेला (लाइभ)
नेपाली कांग्रेस देउवा पक्षको राष्ट्रिय भेला (लाइभ) शुक्रबार, साउन २९, २०८३
जरुरी सम्बोधनको बाध्यता किन? कांग्रेस बैठकमा विश्वप्रकाश शर्मा बोल्दै (लाइभ)
जरुरी सम्बोधनको बाध्यता किन? कांग्रेस बैठकमा विश्वप्रकाश शर्मा बोल्दै (लाइभ) शुक्रबार, साउन २९, २०८३
शेरबहादुर देउवा स्वदेश फर्किनुअघि विमानस्थलमा नेताकार्यकर्ताहरूकाे भीड
शेरबहादुर देउवा स्वदेश फर्किनुअघि विमानस्थलमा नेताकार्यकर्ताहरूकाे भीड बिहीबार, साउन २८, २०८३
लेखा समितिको बैठक (लाइभ)
लेखा समितिको बैठक (लाइभ) बुधबार, साउन २७, २०८३
राष्ट्रिय सभा बैठक (लाइभ)
राष्ट्रिय सभा बैठक (लाइभ) बुधबार, साउन २७, २०८३
सबै हेर्नुहोस
ट्रेण्डिङ
बझाङमा अटो दुर्घटना अपडेट: मृत्यु हुनेको संख्या ४ पुग्यो, चालक नियन्त्रणमा सोमबार, कात्तिक ३०, २०८३
स्कुटर दुर्घटनामा दुई जनाकाे मृत्युु सोमबार, कात्तिक ३०, २०८३
शेख हसिनाको गृहजिल्ला गोपालगञ्जमा हिंसा र प्रदर्शन चर्कियो सोमबार, कात्तिक ३०, २०८३
मोटरसाइकल दुर्घटनामा एक जनाको मृत्यु सोमबार, कात्तिक ३०, २०८३
लोहोरो प्रहारबाट श्रीमतीको मृत्यु, श्रीमान पक्राउ मंगलबार, मंसिर १, २०८३
सबै हेर्नुहोस
अन्तर्वार्ता
लुम्बिनी लायन्सलाई अझ बलियो बनाउँदै नेपाली क्रिकेटमा योगदान दिन चाहन्छौँ : अध्यक्ष जिसी नेपाल लाइभ
दरबारको दशैं सधैं सम्झिरहन्छु : आनन्द कार्की [दशैं वार्ता] नेपाल लाइभ
दशैंमा स्वास्थ्यको ख्याल राखौं, सन्तुलित खाना खाउँ नेपाल लाइभ
सबै हेर्नुहोस
विचारसबै
छठ घाटमा राजनीतिक उपस्थिति : ‘भक्ति’ कि ‘शक्ति’ को खोजी धर्मेन्द्र झा
रावणका दश शिरदेखि लुसिफरको पतनसम्मः नेपालको राजनीतिमा शक्ति र अहंकार सुरेश गिरी
लोकपर्व छठ र यसका विभिन्न महत्वहरु आनन्द अस्तित्व
विश्वव्यापी बन्दै छठ पर्व नेपाल लाइभ
सबै हेर्नुहोस
ब्लग
आईजीपी प्रकरणः दोहोरिएला रुक्मांगद कटवाल काण्ड? शनिबार, कात्तिक २८, २०८३
राइड शेयरिङमा मनपरी भाडा र असमान प्रतिस्पर्धा शनिबार, कात्तिक २८, २०८३
भिन्तुना आन्दोलनः म्हपुजाको दिन प्रधानमन्त्री उपस्थित भएको त्यो क्षण मंगलबार, कात्तिक २४, २०८३
सबै हेर्नुहोस
लोकप्रिय
विरोध हुँदाहुँदै सूचना प्रकाशन शनिबार, कात्तिक २८, २०८३
पृथ्वी राजमार्गसहित दुई सडकखण्ड अवरुद्ध शनिबार, कात्तिक २८, २०८३
बझाङमा अटो दुर्घटना अपडेट: मृत्यु हुनेको संख्या ४ पुग्यो, चालक नियन्त्रणमा सोमबार, कात्तिक ३०, २०८३
माइक्रोबस दुर्घटनामा १० जनाको मृत्युु, पाँच घाइते बिहीबार, कात्तिक २६, २०८३
इनम कनेक्सन : कांग्रेस नेता उमेश श्रेष्ठका भाई पक्राउ शनिबार, कात्तिक २८, २०८३
सबै हेर्नुहोस
Nepal Live
Nepal Live

सम्पर्क ठेगाना

Nepal Live Publication Pvt. Ltd.,
Anamnagar, Kathmandu, Nepal

DEPARTMENT OF INFORMATION
AND BROADCASTING
Regd Number :

1568/ 076-077
अध्यक्ष : अनिल न्यौपाने
प्रधान सम्पादक : राम प्रसाद दाहाल

टेलिफोन

News Section: +977-1-5705056
Account : +977-1-5705056
Sales & Marketing: 9841877998 (विज्ञापनका लागि मात्र)
Telephone Number: 01-5907131

ईमेल

[email protected]
[email protected]

मेनु

  • गृहपृष्ठ
  • मुख्य समाचार
  • बिजनेस लाइभ
  • ईन्टरटेनमेन्ट लाइभ
  • स्पोर्टस लाइभ
  • महाधिवेशन विशेष
  • अभिलेख
  • कोरोना अपडेट
  • स्थानीय निर्वाचन
  • प्रतिनिधि सभाकाे निर्वाचन
  • युनिकोड
Nepal Live

सूचना विभाग दर्ता नं.

१५६९/०७६-७७

ईमेल

[email protected]
© 2026 Nepal Live. All rights reserved. Site by: SoftNEP
सर्च गर्नुहोस्