• गृहपृष्ठ
  • मुख्य समाचार
  • नेपाल लाइभ

    • राजनीति
    • निर्वाचन विशेष
    • अनुसन्धान
    • प्रवास
    • विचार
    • फिचर
    • समाचार
    • ब्लग
    • समाज
    • अन्तर्वार्ता
    • सुरक्षा/अपराध
    • साहित्य डबली
    • विश्व
    • कोरोना अपडेट
    • नेपाल लाइभ विशेष
    • जीवनशैली
    • भिडियो

    बिजनेस लाइभ

    • अर्थ समाचार
    • बैंक/बिमा/सेयर
    • पर्यटन-उड्डयन
    • अटो
    • पूर्वाधार
    • श्रम-रोजगार
    • कृषि
    • कर्पोरेट
    • सूचना-प्रविधि
    • बिजनेस लाइभ भिडियो
    • बिजनेस टिप्स
    • अन्तर्वार्ता - विचार

    इन्टरटेनमेन्ट लाइभ

    • समाचार
    • सिनेमा
    • अन्तर्वार्ता
    • रंगमञ्च
    • फिल्म समीक्षा
    • गसिप
    • संगीत
    • विचार-विश्लेषण
    • इन्टरटेनमेन्ट लाइभ भिडियो
    • सञ्जाल
    • फेसन
    • मोडल

    स्पोर्टस लाइभ

    • फिचर
    • फुटबल
    • क्रिकेट
    • अन्य
    • लेख-विश्लेषण
    • अन्तर्वार्ता
हाम्रो बारेमा
  • हाम्रो बारेमा
मंगलबार, मंसिर १, २०८३ Tue, Nov 17, 2026
  • गृहपृष्ठ गृहपृष्ठ
  • राजनीति
  • निर्वाचन विशेष
  • अनुसन्धान
  • बिजनेस लाइभ
  • इन्टरटेन्मेन्ट लाइभ
  • स्पोर्टस लाइभ
  • प्रवास
  • भिडियो

बिजनेस लाइभ

  • अर्थ समाचार
  • बैंक/बिमा/सेयर
  • पर्यटन-उड्डयन
  • अटो
  • पूर्वाधार
  • श्रम-रोजगार
  • कृषि
  • कर्पोरेट
  • सूचना-प्रविधि
  • अन्य
    • बिजनेस लाइभ भिडियो
    • बिजनेस टिप्स
    • अन्तर्वार्ता - विचार

इन्टरटेन्मेन्ट लाइभ

  • समाचार
  • सिनेमा
  • अन्तर्वार्ता
  • रंगमञ्च
  • फिल्म समीक्षा
  • गसिप
  • संगीत
  • विचार-विश्लेषण
  • इन्टरटेनमेन्ट लाइभ भिडियो
  • अन्य
    • सञ्जाल
    • फेसन
    • मोडल

स्पोर्टस लाइभ

  • मुख्य समाचार
  • फिचर
  • फुटबल
  • क्रिकेट
  • अन्य
  • लेख-विश्लेषण
  • अन्तर्वार्ता
विचार

मुद्दामा हराएको मधेस र मधेसमा हराएको मुद्दा

64x64
नेपाल लाइभ बिहीबार, असोज ११, २०७५  ०६:१०
1140x725

एउटा भनाइ छ– ‘समय दिनुपर्छ, सबै खालका घाउ निको हुन्छ।’ तर, समय पर्खेर बसे, बेलैमा उपचार नगरे घाउ बल्झेर क्यान्सरसम्म हुनसक्छ। पहिचान, संघीयता, समावेशीता लगायतका अग्रगामी मुद्दा लिएर मधेसले प्रगतिशील चिरफार सुरु गरेको दशक नाघिसकेको छ। तर, राजनीतिक चिकित्सकहरुको हेला र दम्भ प्रदर्शन गरेकै कारण त्यो चिरफार नै ठूलो घाउमा परिणत भइसकेको छ। 

_x000D_ _x000D_

संविधान लेखन र राज्य पुनर्संरचनाको एउटा प्रमुख हिस्सा रहेका मधेसवादी दलहरुलाई पनि ‘बाइकट’ गर्दै ठूला दलले सोह्र बुँदे सहमति गरेर संविधानको आधार तयार गरे। तर त्यसले मधेसमा पनि आगो बल्ने आधार तयार गर्‍यो। राजनीतिक गतिशीलतामा घाउ लागेको पनि त्यतिबेलै हो। तर, राजनीतिक दुरदर्शिता शून्य भएका नेतृत्वले यसको पुर्वानुमान गर्न सकेनन्। उल्टै, मधेसमा बलेको आगोलाई नियन्त्रण गर्ने नाउमा भएको हिंसात्मक दमनले घाउमाथि नूनको काम गर्‍यो।

_x000D_ _x000D_

तर काठमाडौंको सत्ताले घाउको उपचार खोज्नुको सट्टा त्यसमा झिँगा भन्केको मात्र देख्यो। अर्थात्, अघोषित नाकाबन्दी देखाएर भारतविरोधी ‘सेन्टीमेन्ट’ तयार गर्‍यो। नाकाबन्दीकै बीचमा पनि मधेस आन्दोलित भइरहेको छ भन्ने बिर्सियो। नतिजास्वरुप मधेसको मुद्दा ओझेलमा पर्दै गयो।

_x000D_ _x000D_

मुद्दाका ठेलीहरु लिएर सडकमा उत्रेका स्थानीय नेताहरुले अचेल मुद्दा बिर्सेका छन्। बरु ठेक्कापट्टा गरेर कता के पाउन सकिन्छ भन्ने लालचको राजनीति गर्दैछन्। मुद्दालाई संस्थागत गर्ने अभिभारा बोकेर सत्तामा गएका नेताहरु पनि मधेस बिर्सेका छन्। परिणामतः मधेसका जनताहरु अहिले जिल्ल परेका छन्।

_x000D_ _x000D_

यी पृष्ठभूमि तयार भइरहँदा एउटा समानान्तर इतिहास पनि कोरिँदै गएको छ। उल्लेख्य बहुमतले बनाइएको संविधानको तेस्रो वार्सिकोत्सवसम्म आइपुग्दा ठूला तथा जिम्मेबार भनिएका सबै नेताहरु असन्तुष्ट समूहको कित्तामै पुगिसकेका छन्। संविधानप्रति असन्तुष्टि जनाउँदै संशोधन गर्नु नै उपयुक्त बाटो भन्नेतिर इशारा गरिरहेका छन्।

_x000D_ _x000D_

मधेसले के पायो? के गुमायो? 
_x000D_ पटक–पटकको मधेस आन्दोलनले मूलतः राजनीतिक आत्मविश्वास बढायो। मधेसी हुँ भन्ने आत्मसम्मान संस्थागत भयो। सीमान्तीकृत वर्गको पहिचान तथा अधिकार स्थापित गर्ने नैतिक तथा कानुनी गोरेटो कोरियो। मधेसका सडकमा धेरैको रगत बगेपछि मात्रै मधेसले आफ्नो पसिनाको हिसाब माग्नु जायज हो भन्ने तर्क सतहमा आयो। सत्ताले बुझ्न अझै बाँकी छ।

_x000D_ _x000D_

मधेस आन्दोलनका क्रममा कतिपय बेला नेतृत्वमा कमजोरी र कार्यकर्तामा अनुशासनको कमी देखियो। कतिपय बेला आन्दोलन अराजकता उन्मुख पनि भयो। जसले गर्दा केही पूर्वाधार, उद्योग तथा राजनीतिभन्दा टाढा रहेर पनि महत्त्वपूर्ण योगदान दिँदै आएका व्यक्ति र संस्थाहरुलाई उचित सम्मान र सुरक्षा दिन सकेन। विविधताकै बीच सामाजिक, सांस्कृतिक र आर्थिक विकासमा उल्लेख्य फड्को मारिसकेको मधेसका सहरहरुको आजको अवस्थाले सांकेतिक रुपमा त्यसको परिणाम दर्शाउदै छ।  

_x000D_ _x000D_

मधेस कहाँ चुक्यो? कहाँ झुक्यो?
_x000D_ आन्तरिक राजनीतिक अस्तित्वको लडाइँ लड्दै गरेको मधेसले केन्द्र सरकार र उसको कदमलाई भावनात्मक समर्थन गर्ने समुदाय तथा अन्तर्राष्ट्रिय शक्तिकेन्द्रहरुलाई हालसम्म सन्तुलित विश्वासमा लिन सकेको छैन। साथै सांगठनिकको भावनाभन्दा पनि व्यक्तिगत वा पार्टीगत स्वार्थले भरिएका नेतृत्वलाई मधेसले बेलैमा पहिचान गर्न सकेको देखिएन। यहीँनेर भुल भयो।

Ncell 2
Ncell 2
nimb
nimb
_x000D_ _x000D_

व्यक्तिगत स्वार्थलाई नै सर्वोपरी ठानेका नेताहरुको विकल्प खोज्ने प्रयास मधेशी जनताले नगरेका पनि हैनन्। तर व्यक्ति र प्रवृत्तिमा फरक छुट्याउन नसकेकोले मधेशको मुद्दा बेचेर राजनीतिक भविष्यमात्र जोगाइराख्ने प्रवृत्ति हाबी भयो। कहिले दिल्ली, कहिले बिहार त कहिले काठमाडौंमा आत्मसमर्पण गर्ने नेताहरुका कारण स्वदेशी तथा विदेशी शक्तिहरुको अगाडि झुक्नुपरेको यथार्थ अझै पनि जनतामाझ पुगेको छैन। यस्ता खलपात्रको पहिचान गर्न नसक्नु पनि मधेसका जनताको निम्ति ठूलो चुनौती हो। 

_x000D_ _x000D_

जिवित तर ओझेलमा मुद्दा
_x000D_ कुनै पनि विचारले संस्थागत रुप लिइसकेपछि प्राविधिक रुपमा उसको अस्तित्व तलमाथि पर्ला तर उसले छोडेको अवशेषहरुले लामो समयसम्म हिसाब खोज्छन्। पहिलो मधेस आन्दोलनको मूल उद्देश्य थियो– सहभागीतामूलक तथा समावेशी राज्य।

_x000D_ _x000D_

यस आन्दोलनबाट केही नयाँ नेताहरुको उदय भयो। मधेसीहरु ऐतिहासिक रुपमा संसदमा बलियो उपस्थिति जनाउन सफल भए। संसदकै मुख देख्न नपाएकाहरु पनि रातारात मन्त्री भए। मधेसले यसैलाई उपलब्धी मान्यो। केन्द्रले यसैलाई परिवर्तन स्थापित भएको भनेर नारा लगायो। जबकि, यी सब केबल प्रकृया र तत्कालीन आवश्यकता पुर्तीको साधन मात्र थियो। दिगो समाधान थिएन।
_x000D_ यस्तै प्रकृयागत घटना र सानातीना परिणाममा अल्झेका मधेसवादी नेताहरुले हरेक आन्दोलनको ताप एउटा निश्चित समयसम्म मात्र प्रभावकारी रहन्छ भन्ने कुरा बिर्से। जसको नतिजास्वरुप उनीहरु दोस्रो संविधानसभाको चुनावमा जनताको विश्वास पाउन सकेनन्। मधेसले बोकेको क्रान्तिकारी राजनीतिक मनोविज्ञानमा ह्रास आउँदै गयो। जिम्मेवार नेताहरुले उचित तदारुकताकासाथ नउठाएकोले जनस्तरमा सक्रिय मुद्दा संसदमा भने ओझेलमा पर्‍यो।

_x000D_ _x000D_

अबको बाटो
_x000D_ एक्काइसौं शताब्दीको लोकतन्त्रमा पनि अघोषित निषेधको संस्कार राजनीतिमा लागेको क्यान्सर नै हो। सानोतिनो प्रयासले यसको उपचार सम्भव छैन।

max tiger cn

max tiger cn
tvs-dashain-2083

tvs-dashain-2083
_x000D_ _x000D_

तर नहिँडेको बाटो हिँड्न कसैले गोरेटो त खन्नै पर्छ। मधेसले बोकेको मु्द्दाहरु सिंहदरवारसम्म पुर्‍याउन अझै थुप्रै अवरोधका पहाडहरु चढ्न बाँकी नै छ। तर उसले आफ्नो धरातल छोडेर फुत्त उडेर आउन खोज्नु जोखिमपुर्ण हुन्छ। त्यसैले, स्थानीय रुपमा पाएको स्रोत र अधिकारलाई विवेकपूर्ण ढंगले उपयोग गर्दै आर्थिक र सामाजिक विकासका पूर्वाधारहरु निर्माण गर्दै विगतका गल्तीहरुलाई सच्याउनु उचित हुन्छ। यसरी स्थानीय तहमा सम्बोधन गर्नुपर्ने मुद्दाहरुलाई संस्थागत गरी केन्द्रस्तरका मुद्दाहरुका लागि ‘नयाँ राजनीतिक मार्ग‘ निर्माण गर्नु नै उपयुक्त हुनेछ।

_x000D_ _x000D_

यसका अतिरिक्त संविधान जारी गर्ने प्रकृयादेखि नै यसमा निहित अन्तरवस्तुहरुले मधेसमा सरकार तथा संविधानप्रति अपनत्वको भावना ह्रास हुँदै गएको छ। एउटै सीमानाभित्र बसेर पनि बाहिरियाजस्तो व्यवहार सामना गर्दै आएका शिक्षित, सक्षम, सचेत तर असन्तुस्ट युवाहरुको मनोविज्ञान कसरी विस्फोट हुन्छ र कस्तो रुप लिन्छ भन्ने कुराले नै आगामी बाटो तय गर्ने छ।

प्रकाशित मिति: बिहीबार, असोज ११, २०७५  ०६:१०

नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो, सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा पठाउनु होला।

प्रतिक्रिया दिनुहोस्
64x64
नेपाल लाइभ
Nepal’s independent digital media. Offers quick current affairs update, analysis and fact-based reporting on politics, economy and society. http://nepallive.com
लेखकबाट थप
डिकवेलाको अर्धशतकमा सुदूरपश्चिमलाई हराउँदै लुम्बिनी एनपीएलको फाइनलमा
स्थानीय निर्वाचनको तयारी र संगठन परिचालन एमालेको राष्ट्रिय भेलाको मुख्य एजेन्डा
निरन्तर ओरालो लागेको सुनको मूल्य कतिसम्म पुग्छ ?
सम्बन्धित सामग्री
छठ घाटमा राजनीतिक उपस्थिति : ‘भक्ति’ कि ‘शक्ति’ को खोजी यस वर्ष छठको रौनकले मधेसका घाटलाई तताएन मात्र बरु काठमाडौं खाल्डोको सिंहदरबार वरिपरिकेन्द्रित कोलाहल पनि केही दिनका लागि मथ्थर भयो ।... सोमबार, कात्तिक ३०, २०८३
रावणका दश शिरदेखि लुसिफरको पतनसम्मः नेपालको राजनीतिमा शक्ति र अहंकार सरकारको हरेक निर्णयको विरोध गर्नु प्रतिपक्ष हुनु होइन, त्यस्तै सरकारका हरेक निर्णयलाई समर्थन गर्नु पनि लोकतान्त्रिक जिम्मेवारी होइन।... आइतबार, कात्तिक २९, २०८३
लोकपर्व छठ र यसका विभिन्न महत्वहरु संसारका लगभग सबै संस्कृतिमा सूर्य उपासनाको महत्वपूर्ण स्थान रहि आएको छ तर भारत र नेपालको भोजपुरी र मैथिली भाषी क्षेत्रमा सूर्य उपासन... आइतबार, कात्तिक २९, २०८३
ताजा समाचारसबै
पशुपति गौशाला धर्मशाला पशुपतिमै फिर्ता, जिल्ला र उच्च अदालतको फैसला सर्वोच्चबाटै सदर मंगलबार, मंसिर १, २०८३
डिकवेलाको अर्धशतकमा सुदूरपश्चिमलाई हराउँदै लुम्बिनी एनपीएलको फाइनलमा मंगलबार, मंसिर १, २०८३
स्थानीय निर्वाचनको तयारी र संगठन परिचालन एमालेको राष्ट्रिय भेलाको मुख्य एजेन्डा मंगलबार, मंसिर १, २०८३
निरन्तर ओरालो लागेको सुनको मूल्य कतिसम्म पुग्छ ? मंगलबार, मंसिर १, २०८३
सुदूरपश्चिमका कप्तान दीपेन्द्रद्वारा रेकर्ड : हिर्काए ३ अर्धशतक मंगलबार, मंसिर १, २०८३
सबै हेर्नुहोस
भिडियो ग्यालरीसबै
नेपाली कांग्रेस देउवा पक्षको राष्ट्रिय भेला (लाइभ)
नेपाली कांग्रेस देउवा पक्षको राष्ट्रिय भेला (लाइभ) शुक्रबार, साउन २९, २०८३
जरुरी सम्बोधनको बाध्यता किन? कांग्रेस बैठकमा विश्वप्रकाश शर्मा बोल्दै (लाइभ)
जरुरी सम्बोधनको बाध्यता किन? कांग्रेस बैठकमा विश्वप्रकाश शर्मा बोल्दै (लाइभ) शुक्रबार, साउन २९, २०८३
शेरबहादुर देउवा स्वदेश फर्किनुअघि विमानस्थलमा नेताकार्यकर्ताहरूकाे भीड
शेरबहादुर देउवा स्वदेश फर्किनुअघि विमानस्थलमा नेताकार्यकर्ताहरूकाे भीड बिहीबार, साउन २८, २०८३
लेखा समितिको बैठक (लाइभ)
लेखा समितिको बैठक (लाइभ) बुधबार, साउन २७, २०८३
राष्ट्रिय सभा बैठक (लाइभ)
राष्ट्रिय सभा बैठक (लाइभ) बुधबार, साउन २७, २०८३
सबै हेर्नुहोस
ट्रेण्डिङ
बझाङमा अटो दुर्घटना अपडेट: मृत्यु हुनेको संख्या ४ पुग्यो, चालक नियन्त्रणमा सोमबार, कात्तिक ३०, २०८३
स्कुटर दुर्घटनामा दुई जनाकाे मृत्युु सोमबार, कात्तिक ३०, २०८३
शेख हसिनाको गृहजिल्ला गोपालगञ्जमा हिंसा र प्रदर्शन चर्कियो सोमबार, कात्तिक ३०, २०८३
मोटरसाइकल दुर्घटनामा एक जनाको मृत्यु सोमबार, कात्तिक ३०, २०८३
लोहोरो प्रहारबाट श्रीमतीको मृत्यु, श्रीमान पक्राउ मंगलबार, मंसिर १, २०८३
सबै हेर्नुहोस
अन्तर्वार्ता
लुम्बिनी लायन्सलाई अझ बलियो बनाउँदै नेपाली क्रिकेटमा योगदान दिन चाहन्छौँ : अध्यक्ष जिसी नेपाल लाइभ
दरबारको दशैं सधैं सम्झिरहन्छु : आनन्द कार्की [दशैं वार्ता] नेपाल लाइभ
दशैंमा स्वास्थ्यको ख्याल राखौं, सन्तुलित खाना खाउँ नेपाल लाइभ
सबै हेर्नुहोस
विचारसबै
छठ घाटमा राजनीतिक उपस्थिति : ‘भक्ति’ कि ‘शक्ति’ को खोजी धर्मेन्द्र झा
रावणका दश शिरदेखि लुसिफरको पतनसम्मः नेपालको राजनीतिमा शक्ति र अहंकार सुरेश गिरी
लोकपर्व छठ र यसका विभिन्न महत्वहरु आनन्द अस्तित्व
विश्वव्यापी बन्दै छठ पर्व नेपाल लाइभ
सबै हेर्नुहोस
ब्लग
आईजीपी प्रकरणः दोहोरिएला रुक्मांगद कटवाल काण्ड? शनिबार, कात्तिक २८, २०८३
राइड शेयरिङमा मनपरी भाडा र असमान प्रतिस्पर्धा शनिबार, कात्तिक २८, २०८३
भिन्तुना आन्दोलनः म्हपुजाको दिन प्रधानमन्त्री उपस्थित भएको त्यो क्षण मंगलबार, कात्तिक २४, २०८३
सबै हेर्नुहोस
लोकप्रिय
विरोध हुँदाहुँदै सूचना प्रकाशन शनिबार, कात्तिक २८, २०८३
पृथ्वी राजमार्गसहित दुई सडकखण्ड अवरुद्ध शनिबार, कात्तिक २८, २०८३
बझाङमा अटो दुर्घटना अपडेट: मृत्यु हुनेको संख्या ४ पुग्यो, चालक नियन्त्रणमा सोमबार, कात्तिक ३०, २०८३
माइक्रोबस दुर्घटनामा १० जनाको मृत्युु, पाँच घाइते बिहीबार, कात्तिक २६, २०८३
इनम कनेक्सन : कांग्रेस नेता उमेश श्रेष्ठका भाई पक्राउ शनिबार, कात्तिक २८, २०८३
सबै हेर्नुहोस
Nepal Live
Nepal Live

सम्पर्क ठेगाना

Nepal Live Publication Pvt. Ltd.,
Anamnagar, Kathmandu, Nepal

DEPARTMENT OF INFORMATION
AND BROADCASTING
Regd Number :

1568/ 076-077
अध्यक्ष : अनिल न्यौपाने
प्रधान सम्पादक : राम प्रसाद दाहाल

टेलिफोन

News Section: +977-1-5705056
Account : +977-1-5705056
Sales & Marketing: 9841877998 (विज्ञापनका लागि मात्र)
Telephone Number: 01-5907131

ईमेल

[email protected]
[email protected]

मेनु

  • गृहपृष्ठ
  • मुख्य समाचार
  • बिजनेस लाइभ
  • ईन्टरटेनमेन्ट लाइभ
  • स्पोर्टस लाइभ
  • महाधिवेशन विशेष
  • अभिलेख
  • कोरोना अपडेट
  • स्थानीय निर्वाचन
  • प्रतिनिधि सभाकाे निर्वाचन
  • युनिकोड
Nepal Live

सूचना विभाग दर्ता नं.

१५६९/०७६-७७

ईमेल

[email protected]
© 2026 Nepal Live. All rights reserved. Site by: SoftNEP
सर्च गर्नुहोस्