विधानसभाको निर्वाचन घोषणापछि भारतको पञ्जाब प्रान्तमा आम आदमी पार्टी (आप)ले भगवन्त मानलाई मुख्यमन्त्रीको रूपमा अघि सारेको थियो। जनताबाटै मत सर्वेक्षण गरेर आप अध्यक्ष तथा दिल्लीका मुख्यमन्त्री अरविन्द केजरीवालले उनको नाम घोषणा गरेका थिए।
अहिले उनै भगवन्त मान पञ्जाबको मुख्यमन्त्री हुने निश्चित भएको छ। उनले आफू असली पञ्जाब ब्युताउनका लागि लडाइँ लडिरहेको बताएका छन्।
मानको पहिलो परिचय हास्यव्यंग्य कलाकार (कमेडियन) हो। कलाकारिता छाडेर राजनीतिमा लागेका उनी आपको तर्फबाट पञ्जाबको संगरुर सिटबाट लगातार दुई पटक लोकसभा सांसद छानिएका छन्। उनी पार्टीको पञ्जाब प्रदेश अध्यक्ष पनि हुन्।
पञ्जाबको मुख्यमन्त्रीको रूपमा सपथको तयारीमा लागेका मान सन् २०१४ मा आपमा सामेल भएका थिए। त्यसपछि पार्टीको प्रचारमा सबैभन्दा बढी देखिएको अनुहारमध्ये उनको पनि थियो। त्यस यता उनको सक्रियता कहिल्यै घटेको छैन।
‘कमेडियन’बाट सुरु भएको यात्रा
भगवन्त मानको जन्म १७ अक्टोबर १९७३ मा भारतको पञ्जाबको संगरुर जिल्लामा भएको थियो। उनका बुबा महिंदर सिंह सरकारी शिक्षक र आमा गृहिणी थिइन्। स्नातकको पढाइ पूरा गर्दासम्म मानको जीवन सामान्य भारतीय युवाको जस्तै थियो।
स्नातक अध्ययन पूरा गरेपछि उनी हास्यव्यंग्य क्षेत्रमा प्रवेश गरे। संगरुरको सुनाम शहीद उधम सिंह कलेजमा अध्ययन गरेका उनले कमेडी र कविताका कैयौं प्रतियोगितामा जित हात पारे। त्यहीँदेखि उनले आफ्नो करियर कमेडियनकै रूपमा अघि बढाउने निर्णय लिएका थिए।
उनले आफ्नो पहिलो कमेडी र प्यारोडी गीतहरूको एल्बम (टेप) ‘गोबी दी ए कच्चिए व्यापारने’ सन् १९९२ मा सार्वजनिक गरेका थिए। पहिलो टेपबाटै उनी कमेडीको दुनियाँमा स्थापित भए।
१२ कक्षासम्मको पढाइ सकेपछि उनले बीकम अध्ययन गर्न थाले। तर, कमेडीलाई अघि बढाउँदा उनले पढाइ बीचैमा छाडे। सन् १९९२ देखि २०१३ सम्म उनले कमेडीका २५ वटा एल्बम निकालेका थिए। उनका पाँच वटा गीत पनि सार्वजनिक भएका छन्। उनले सन् १९९४ देखि २०१५ सम्म १३ वटा हिन्दी फिल्म तथा विज्ञापनमा अभिनय गरेका थिए।
‘जुगनु’, ‘झण्डा सिंह’, ‘बीबो बुआ’, ‘पप्पु पास’जस्ता कमेडीका पात्रहरुको जन्मदाता उनै भगवन्त मान हुन्। जगतार जग्गी र राणा रणविरसँग कमेडी गरिसकेका मानको ‘जुगनु मस्त मस्त’ टेलिभिजनका कमेडी कार्यक्रम र ‘नो लाइफ विद वाइफ’ स्टेज कार्यक्रम निकै चर्चित थिए।
भारतीय गायक करमजीत अनमोललाई कमेडी कार्यक्रममा जोड्ने तथा अभिनयमा प्रवेश गराउने पनि मान नै थिए। अनमोल र मान कलेजमा सँगै अध्ययनरत् थिए।
राजनीति प्रवेशको त्यो घुम्ती
बाल्यकालदेनि नै मानको भाषण दिने सोख थियो। त्यति बेला कमेडियन वा नेता बन्ने उनको कल्पना थिएन। मानको सहपाठी पनि रहेका आपको पञ्जाब इकाई मिडिया सल्लाहकार तथा पूर्व पत्रकार मञ्जित सिंह सिद्धुका अनुसार मान खेतमा पानी लगाउने बेलामा होस् वा कुनै काम गर्दा, लौरोलाई नै माइकको रूपमा प्रयोग गरेर भाषण दिने गर्थे। मानले कमेडी टेपमार्फत समाज र राजनीतिका विभिन्न मुद्दामा गरेको व्यंग्य उनको कलाको मुख्य पाटो भएको सिद्धु बताउँछन्।
सन् २००९ देखि २०१० को समयमा मानले स्थानीय पत्रिकामा एउटा समाचार पढे। जसमा फाजिल्का क्षेत्रका बालबालिका निकै अनौठो रोगबाट पीडित भएको उल्लेख थियो। मान भोलिपल्टै नानक र आसपासका दुवै गाउँमा पुगे। त्यहाँको खानेपानीमा समस्या थियो, जस कारण स्थानीयको स्वास्थ्यमा समस्या आएको थियो। त्यहाँ केही आप्रबासी साथीहरुको सहयोगमा उनले पानीको समस्या समाधान गर्न ट्युबेल बनाइदिएका थिए।
त्यही बेला उनले यो विषयलाई सामाजिक सञ्जाल र मिडिया क्षेत्रका साथीहरुसँग सहकार्य गरेर बहसको मुद्दा बनाएका थिए। प्रख्यात कृषि वैज्ञानिक सरदार सिंह जोहलको नेतृत्वमा जलान्धरमा पञ्जाबको मुद्दालाई लिएर सम्मेलनको आयोजना गरिएको थियो। यहाँ मान र भारतीय नेता मनप्रित सिंह बादलको भेट भएको थियो। बादलले नै उनलाई सक्रिय राजनीतिमा लाग्न प्रेरित गरेका थिए।
राजनीतिक यात्रा : पीपीपीबाट आपमा फड्को
भगवन्त मानले राजनीतिमा प्रवेश गर्दा सञ्चारमाध्यमसँग भनेका थिए, ‘म आफ्नो कमेडीको माध्यमबाट एक किसिमको राजनीतिक र सामाजिक कमेन्ट्री नै गरिरहेको हुँ। अब मलाई लाग्छ फहोर सफा गर्नका लागि फोहोरमा हात हाल्नै पर्छ। त्यसैले, म सक्रिय राजनीतिमा आउँदै छु।’
त्यति बेला उनले पञ्जाबमा शिरोमणि अकाली दल र कांग्रेसले मिलेर सत्ताको चक्र बनाएको बताएका थिए। त्यसमा पञ्जाबका मानिसहरु पिसिएको उनको भनाइ थियो। पञ्जाबमा एउटा विकल्पको आवश्यकता भएको र त्यो विकल्प आफूहरू बन्ने कोसिस गर्ने उनले बताएका थिए।
मान राजनीतिक मञ्चहरुमा पनि कलाकारिताका लागि धेरै पटक गएका थिए। मुख्यगरी उनले तेस्रो विकल्प्को रुपमा बलवन्त सिंह रामुवालियाको लोक भलाई पार्टीको प्रचार गरेका थिए। तर, उनी कहिल्यै कुनै राजनीतिक दलमा सामेल भएका थिएनन्। उनी कलेज पढ्दा वामपन्थी विचारधाराबाट प्रभावित भएका थिए। पार्टी सदस्य भने भएका थिएनन्।
मनप्रित बादलले मार्च २०११ मा ‘पञ्जाब पिपुल्स पार्टी’ (पीपीपी) गठन गरेपछि मान पनि राजनीतिमा प्रवेश गरे। उनी पीपीपीका संस्थापक नेता बनेका थिए।
त्यसको एक वर्ष नपुग्दै उनी फेब्रुअरी २०१२ मा पञ्जाबको विधानसभा चुनावमा लहरगागा निर्वाचन क्षेत्रबाट उम्मेदवार बने। उनले पञ्जाबकी पूर्वमुख्यमन्त्री तथा कांग्रेसका दिग्गज नेता राजिन्दर कौर भट्टलको विरुद्ध उम्मेदवारी दिए पनि जित्न सकेनन्। उक्त निर्वाचनमा कुनै सिट नजितेपछि पीपीपी प्रमुख मनप्रित सिंह बादल कांग्रेसमा समेल हुने तयारी गरेपछि मानले फरक बाटो रोजे। उनी सन् २०१४ मा आम आदमी पार्टीमा सामेल भए।
आपलाई पञ्जाबमा निकै ठूलो समर्थन मिलेको थियो। सन् २०१४ को लोकसभा चुनावमा आपले यहाँबाट चार सिट जितेको थियो। मान चुनावको प्रचारमा मुख्य अनुहार थिए। उनी पनि संगरुर क्षेत्रबाट उम्मेदवार बनेका थिए। उनले अकाली दलका वरिष्ठ नेता सुखदेव सिंह ढीन्डसालाई दुई लाखभन्दा धेरै मतान्तरले हराएका थिए। कांग्रेस नेता विजय इन्दर सिंगला तेस्रो नम्बरमा परेका थिए।
सन् २०१९ को लोकसभा चुनावमा पञ्जाबको राजनीतिक परिस्थिति फेरिइसकेको थियो। सन् २०१७ को विधानसभा चुनावबाट कांग्रेस फेरि सत्तामा आएको थियो। आम पनि विभाजित भएको थियो। सुखपाल खैराको पञ्जाब एकता पार्टी, धर्मवीर गान्धीको न्यु पञ्जाब पार्टी र बैंस भाइयोंको लोक इन्साफ पार्टीले गठबन्धन बनाएका थिए। तर, उक्त गठबन्धनले एक सिट पनि हासिल गरेन।
शिरोमणि अकाली दलको साथ पाएको भाजपा गठबन्धन र कांग्रेसबाहेक भगवन्त मान मात्रै एक यस्ता नेता थिए, जसले संगरुरबाट तेस्रो पार्टीको रूपमा फेरि जित हासिल गरेर लोकसभा पुगेका थिए। योसँगै भगवन्त मान आपका अग्रणी नेताको रुपमा उदाएका थिए।
८ मे २०१७ मा भगवन्त मान आपको पञ्जाब इकाई अध्यक्ष भए। तर, उनले केही समयपछि नै उक्त पदबाट राजीनामा दिए। पार्टीका प्रमुख अरविन्द केजरीवालले ड्रग माफियालाई कथित रुपमा संरक्षण दिएका अकाली नेता विक्रम सिंह मजिठियाविरुद्ध मानहानी मुद्दामा अदालतमा माफी मागेका कारण उनी रिसाएका थिए।
सन् २०१७ को विधानसभा चुनावमा मानले आपको टिकटमा जलालाबाद क्षेत्रमा सुखवीर बादलको विरुद्ध लडेका थिए। तर, मान बादलसँग १८ हजारभन्दा धेरै भोटले पराजित भए। कांग्रेसले यहाँबाट रवनीत बिट्टुलाई उठाएको थियो, जस कारण त्रिपक्षीय प्रतिश्पर्धामा मानको हार भएको थियो। सन् २०१९ मा भएको लोकसभा निर्वाचनमा भने उनी एक लाख ११ हजारभन्दा बढी मतान्तरले विजयी भए।
रक्सीको विषयमा पटकपटक विवाद
नेताहरुमाथि प्रायः भ्रष्टाचार, आफन्तवाद र सम्पत्ति आर्जनको आरोप लाग्छ। तर, आफ्नो करिब एक दशकको राजनीतिक करिअरमा भगवन्त मानमाथि लागेको सबैभन्दा ठूलो आरोप भने रक्सीको हो। उनलाई धेरै रक्सी पिउने गरेको आरोप लाग्छ।
यो विषय सन् २०१५ मा आपकै तत्कालीन बागी नेता रहेका योगेन्द्र यादवले बताएका थिए। जुलाई २०१४ मा सांसदहरुको एक बैठक बोलाउँदा भगवन्त मानसँगै भएको र उनी निकट बस्दा रक्सीको गन्ध आएको यादवले बताएका थिए।
क्याप्टेन अमरिन्दर सिंहले पनि मानमाथि मिडियामार्फत रक्सीको भोगी भएको आरोप लगाएका थिए। अमरिन्दर सिंहको आरोपको केही दिनपछि नै आपका अर्का बागी नेता हरिन्दर सिंहले भनेका थिए, ‘तत्कालीन लोकसभा अध्यक्ष सुमित्रा महाजनले भगवन्त मानको शरीरबाट रक्सीको गन्ध आउने भएकाले आफ्नो सिट बदल्ने लिखित अपिल गरेकी थिइन्।’ संसदमा भाषणका क्रममा कैयौं पटक सत्ताधारी भाजपाका सदस्यहरुले मानमाथि रक्सीको नशामा संसदमा आउने गरेको आरोप लगाएका थिए।
एक पटक जब मान संसदमा आफ्नो कुरा राखिरहेका थिए, तब भाजपाका एक सांसद नजिक आएर उनलाई सुँघिरहेका थिए। उक्त भिडियो पनि पछि सामाजिक सञ्जालमा निकै चर्चित हुन पुगेको थियो।
मानमाथि हरेक दिन रक्सीको नशामा हुने गरेको आरोप लगाइएको थियो। उनले गुरुग्रन्थ साहिबको अपमान गरेको आरोपमा भएको प्रदर्शनमा गोली लागेर मृत्यु भएका युवकको न्यायका लागि भएको आन्दोलनमा पनि मान रक्सी पिएर सहभागी भएको आरोप लागेको थियो। उक्त कार्यक्रमका क्रममा उनी स्टेजबाट फर्किदैं गर्दाको भिडियो भाइरल भएको थियो, जसमा केही मानिसहरूले उनलाई रक्सी पिएको आरोप लगाएका थिए। उक्त भिडियोमा उनी चुपचाप आफ्नो कारमा बसेर गएको देखिन्छ।
अत्यधिक रक्सी पिउने आरोप मानलाई थुप्रै पटक लागेको छ। उनले सन् २०१९ जनवरी १ मा रक्सी खान छाडेको बताएका थिए। उनले १९ जनवरी २०१९ मा बरनालामा आयोजित पार्टीको र्यालीका क्रममा आफ्नो आमासँगै उपस्थित भएका थिए। त्यही कार्यक्रममा उनले जनवरी १ बाट रक्सी खान छाडेको बताएका थिए।
-बिबिसी हिन्दीलगायत सञ्चारमाध्यमको सहयोगमा
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1786602170.png)
