हामी प्रायः जसो काठमाडौंमै दशैं मनाउँछौं । यसपटक पनि काठमाडौंमै मनाउने योजना छ। आम मानिसले मनाउने दशैंभन्दा मैले मनाउने दशैं खासै फरक हुँदैन । म दशैंलाई सांस्कृतिक पर्वको रुपमा लिन्छु । म दशैंलाई सामान्य रुपमा मनाउँछु । टीका लगाउने, खानपिन गर्ने, आशीर्वाद लिने गर्छु।
दशैंलाई हाम्रा पुर्खाले जंगली युग छाडेर कृषि युगमा प्रवेश गर्न र खेतीपातीको महत्व स्थापित गर्नका लागि सुरु गरेका हुन् । यसको हजारौं वर्षको संस्कारको रुपमा अगाडि आएर नेपालको राष्ट्रिय संस्कृति बनेको छ । त्यसैले यो संस्कारका अन्धविश्वास र कुरीतिहरुलाई अलग गरेर संस्कृतिको रुपमा मनाउनुपर्छ भन्ने मेरो मान्यता छ।
दशैंमा हामी निधारमा अक्षता लगाउँछौं । जौलाई शिरमा फूल बनाएर लगाउँछौं । एउटा वर्षायामको अन्न हो । अर्को हिउँदको अन्न हो । त्यसलाई मिलाउने हाम्रो प्रयत्न हो । त्यसैले दशैं कृषि युगको परिचय पनि हो । हामीले कृषिलाई परिपक्व रुपमा स्थापित गरेर मात्रै समृद्ध बन्न सकिन्छ भन्ने सन्देश दिनका निम्ति त्यसो गरिएको हो।
दशैं हाम्रो संस्कृति हो, संस्कार हो । अहिले त यो परदेशमा रहेकाहरुका पुनर्मिलनका सन्दर्भसँग पनि जोडिएको छ। खास गरेर प्रदेशमा काम गर्न जानेहरु दशैंमा घर आउने, आफूभन्दा जेष्ठ नागरिकलाई सम्मान गर्ने र सबै सँगै बसेर मनोरञ्जन गर्ने, खुसी हुने दिन भएकाले यसको महत्त्व छ । तर, यसलाई विकृतिको रुपमा जाँडरक्सी बढी खाने, जुवातास खेल्ने, अरु धेरै तिलस्मी किसिमले मनाउने काम चाहिँ छोड्नुपर्छ । तर, यसका संस्कृति अबलम्बन गर्नु पर्छ। राष्ट्रिय संस्कृति भएन भने राष्ट्र जिउँदो रहन सक्दैन।
खाने सन्दर्भमा कुरा गर्दा, यो खाने पर्व नै हो । पिउने चलन पनि हाम्रो प्राकृतिक अवस्थादेखि नै विकसित भएको हो । त्यसलाई नियन्त्रण गर्नुपर्छ । तर, आजकाल चाडपर्वका नाममा मादक पदार्थ सेवन अलि बढी हुन थालेको छ। यो राम्रो होइन।
दक्षिणामा खासै धेरै खर्च गर्दिनँ । तर, कम्तीमा होटलमा बसेर एक कप चिया खाने पैसा त दिनैपर्छ जस्तो लाग्छ । दिन्छु पनि ।
कतिपय समुदायमा स्वागत र सम्मानमा पनि थोरै पिउने चलन छ । मैले पनि दशैंलाई कैयौं समुदायसँग सँगै मिलेर मनाएको छु । तर, आजकाल रेस्टुरेन्ट र स्टार होटलहरुमा रक्सीको भल नै बगाइएको हुन्छ । तर, हाम्रो खास संस्कृतिमा भने त्यसको मात्रा निकै थोरै हुन्छ। मचाहिँ त्यस किसिमको अभ्यास गर्दिनँ । र, कसैलाई प्रतिबन्ध पनि लगाउँदिनँ।
दशैंमा जुवातास पनि खुबै खेल्ने प्रचलन छ । म चाहिँ जुवा तास खेल्न जान्दिनँ।
कतिपयले दशैं दश बाह्र दिनसम्म मनाउँछन् । हाम्रो त त्यसरी फुर्सद नै हुन्न । दैनिकजसो मिटिङ र प्रशिक्षण चलिरहेको हुन्छ । त्यसैका लागि दैनिकजसो पढ्ने-लेख्ने गरिरहनुपर्छ । त्यसैले दशैंको निम्ति नै पढ्न र लेख्न भनेर समय छुट्याइँदैन । त्यो आवश्यक पनि छैन।
अहिले म मेरो परिवारको जेठो भएको छु । अहिले मसँग आशीर्वाद लिनेहरु प्रशस्तै आउनुहुन्छ । म आशीर्वाद दिन्छु । राष्ट्रिय संस्कृति छोड्नुहुन्न । यसलाई विकृतितिर जान दिनुहुन्न भनेर मैले भन्छु ।
दक्षिणामा खासै धेरै खर्च गर्दिनँ । तर, कम्तीमा होटलमा बसेर एक कप चिया खाने पैसा त दिनैपर्छ जस्तो लाग्छ । दिन्छु पनि । कम्तीमा बहिनी, छोरी, ज्वाइँ, भाञ्जाभाञ्जीलाई त्यतिसम्म गरिन्छ।
काठमाडौंमा मलाई टीका लगाइदिने कोही हुनुहुन्न । त्यसैले यहाँ मैले टीका लगाउन पाउँदिनँ।
राजासँग लगाएको टीका मलाई ‘मिस’ हुँदैन । खासगरी मैले त्यतिबेला राष्ट्रप्रमुखसँग टीका लगाएको हुँ । राजा वीरेन्द्रसँग मेरो पारिवारिक सम्बन्धजस्तै थियो । उहाँले मलाई भाइसरह मान्नुहुन्थ्यो । मैले उहाँलाई आदरणीय दाइसरह मान्थें। त्यसैले उहाँसँग मैले सम्मानको रुपमा टीका ग्रहण गर्थें । राजासँग भन्दा पनि उहाँसँगको भातृत्वपूर्ण सम्बन्धको कारण टीका ग्रहण गर्थें भन्नु उपयुक्त हुन्छ। उहाँको हत्या भयो । म धेरै पीडित पनि भएँ।
ज्ञानेन्द्रसँग मैले एकपटक मात्रै टीका लगाएँ । उहाँ राष्ट्र प्रमुख भएका कारण लगाएँको हुँ। पछि, उहाँले पनि संविधान उल्लंघन गर्नुभयो । त्यसपछि उहाँसँग मेरो आजसम्म कुनै सम्बन्ध छैन।
रामवरण यादव राष्ट्रपति भएपछि उहाँको हातबाट पनि टीका लगाएँ । तर, उहाँले पनि अन्तरिम संविधान उल्लंघन गर्नुभयो । संविधान उल्लंघन गर्ने व्यक्तिप्रति मेरो सम्मान भएन । त्यसपछि उहाँको हातबाट पनि टीका लगाइनँ । अन्तरिम संविधान उल्लंघन भनेको सेनापति प्रकरणको कुरा गरेको मैले । त्यसो त यो विषय उहाँले नै स्वीकार गरिसक्नुभएको हो।
विद्या भण्डारीबाट पहिले पनि टीका लगाएको होइन । अहिले पनि कुनै योजना छैन।
(किशोर दहालले गरेको कुराकानीमा आधारित)
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1791965585.png)
-1791964075.png)
-1786602170.png)
