इटहरी- नेपाली सीमामा भारतीय अतिक्रमण होस् या एसएसबीको प्रवेश। खुला सिमानाका कारण तराई सीमाका बासिन्दाले यसखाले प्रताडना वर्षौंदेखि भोगिरहेका छन्।
यसैबीच, कोसी ब्यारेज क्षेत्रमा भारत सरकारले अत्याधुनिक सिसी टिभी क्यामेरा जडान गरी निगरानी गर्न थालेको छ। जसले नेपाली भूमिको संवेदनशीलता र सुरक्षामा नै प्रश्न उब्जाएको छ।
सप्तकोसी नदीको निगरानी गर्ने भन्दै भारतीय पक्षले नेपाली सिसी क्यामेरा जडान गर्न थालेको हो। कोसी परियोजनाको भारतीय कार्यालयले सिसी क्यामेराको फुटेज हेर्ने व्यवस्था भारत विहार राज्यको वीरपुर नगरस्थित कोसी परियोजनाको भवनमा गरिएको छ। परियोजनाले ब्यारेज आसपासको क्षेत्रमा ७२ ओटा सिसी क्यामेरा राखेको छ।
कोसी ब्यारेज क्षेत्रमा २०१९ अगस्ट २० अर्थात् यसै महिनाको सुरुदेखि वीरपुरको कन्ट्रोल रुमबाट निरीक्षण गर्न थालिएको हो। भारतले सुनसरीको कोसी गाउँपालिका-८ र सप्तरी हनुमाननगर इलाकाको प्रत्यक्ष रूपमा निगरानी सुरु गरेको छ। कोसी ब्यारेजका ५६ वटै ढोका, पूर्वी नहर तथा आसपासका स्थानहरूमा गुप्तचरको काम गर्ने गरी अत्याधुनिक सिसी क्यामेरा जडान गरिएका छन्।
कोसी ब्यारेजका एक इन्जिनियरका अनुसार ४ महिनादेखि नेपाली भूमिको निगरानी गर्न सिसी क्यामेरा जडान गरिएको हो। नाम नबताउने सर्तमा उनले भने, ‘बेलाबेलामा कोसी ब्यारेजमा बम हान्ने विषय नेपाली मिडियामा आएपछि भारतीय पक्षले क्यामेरा राखेको हो। भारतीय पक्षले नेपाली सुरक्षाको संयन्त्रको त्यति विश्वास नगरेको कारण सिसी क्यामेरा राखेको बताएको छ।’
कोसी परियोजनामा केही काम गर्दा सोको जानकारी नेपाल सरकार अन्तर्गतको भू-आर्जन कार्यालयलाई जानकारी गराउनुपर्ने हुन्छ। तर, सिसिटिभी राख्दासमेत कार्यालयलाई जानकारी गराइएको छैन। यस विषयमा भू-आर्जन कार्यालय नै बेखबर छ।
'कोसी प्रोजेक्टमा हुने कामको जानकारी गराउनुपर्ने हो, तर भारतले लगाएको सिसिटिभी सम्बन्धी आधिकारिक जानकारी अझैसम्म आएको छैन,' भू–आर्जन अधिकृत सन्तोष चेम्जोङले भने। हामीले यसबारे जिज्ञासा राखेपछि मात्रै उनले यस विषयमा थप जानकारी लिएर खबरदारी गर्ने चासो देखाए।
सिसी क्यामरा राखेको बारेमा सुनसरीको स्थानीय प्रशासन र सुरक्षा निकायलाई पनि हालसम्म आधिकारिक जानकारी छैन। सुनसरीका प्रमुख जिल्ला अधिकारी कृष्णबहादुर राउतका अनुसार अहिलेसम्म भारतीय पक्षबाट आधिकारिक जानकारी आएको छैन।
'मैले भर्खरै मात्र सुनसरीमा पदबहाली गरेको हुँ,' प्रजिअ राउतले भने, 'पहिले नै सहमति गराएर सिसी क्यामेरा लगाएको हुन सक्छ।'
नेपाली भूमिमा ‘भारत में आपका स्वागत है’
सिसी क्यामेराबाट निगरानी गर्ने मात्र होइन नेपाली भूभागमा भारतले प्रवेशद्वार गेटसमेत निर्माण गरेको छ। चार महिनाअघि मात्र भारतले सशस्त्र प्रहरीको चेकपोस्टबाट करिब एक सय मिटरको दुरीमा गेट बनाएको हो। स्वागतद्वारको बोर्डमा ‘भारतमे आपका स्वागत है’ भनेर लेखिएको छ।
पूर्वी नेपालको जोगबनी, काँकडभिट्टापछि बढी सामान आउने छोटी भन्सार हो, भन्टाबारी नाका। नेपाल-भारतमैत्री पोखरीमा बाँध बनाएर दुवै देशको आधिकारिक स्थलसम्बन्ध जोडिएको छ। नेपाली सशस्त्र प्रहरीको उपस्थिति बाक्लै भएको अवस्थामा पनि भारतीय पक्षले बल मिच्याइँ गरी दसगजा मिचेर स्वागत गेट बनाएको हो।
.jpg)
दसगजा नै मिचेर भारतले स्थल शुल्क कार्यालयको क्षेत्राधिकार पनि गेटसम्मै भएको बताउँदै आएको छ। भारतीय स्वागतद्वार निर्माण भइसकेपछि पनि नेपाल र भारतका अधिकारीबीच धेरैपटक भेटघाट र वार्ता भइसकेको छ। तर भारतले बनाएको स्वागतद्वार र सिसी क्यामेराको विषयमा कतै छलफल हुन सकेको छैन।
नेपाली भूभागमा भारतीय पक्षबाट फोहोर थुपार्ने काम पनि भइरहेको स्थानीय बताउँछन्। नेपाली भूमि वीरपुर नगरपञ्चायतको फोहर फाल्ने डम्पिङ साइट भएको छ। सीमापारिबाट बनेको खुनियाधार खोलाको छेउमा भारतीय नागरिकले नेपालतिरै फोहोर फाल्ने गरेका छन्। सशस्त्र प्रहरीको सुरक्षा चौकी र भन्सारको युनिटअगाडि नै भारतीय पक्षले डम्पिङ साइट बनाएको छ। हावा चल्दा कार्यालयसम्मै दुर्गन्ध फैलिने गरेको छ।
नेपाली प्रशासनको बेवास्ता
नेपाली पक्षको निरीहपनको फाइदा उठाउँदै भारतीय पक्षले नेपाली भूमिमाथि वर्षौंदेखि अतिक्रमण बढाइरहेको छ। तर, स्थानीय प्रशासन अधिकारीहरुले यसको संवेदनशीलता नबुझ्दा सीमावर्ती क्षेत्रमा भारतको हस्तक्षेप बढ्दो छ।
सीमा क्षेत्रको दसगजाभित्र दुवै मुलुकले संरचना बनाउन पाउँदैनन्। अन्तर्राष्ट्रिय नियम र दुई देशबीचको सहमतिविपरीत भारतीय पक्षले गेट बनाए पनि यो हटाउन नेपाली पक्षबाट कुनै पहल कदमी भएको देखिन्न।
कोसी सम्झौता अनुसार कोसी क्षेत्रमा भौतिक संरचना निर्माण गर्न अधिकार भारतीय पक्षले पाएको छ। भारतले बनाएको संरचनाको सम्पूर्ण अनुगमनको जिम्मा नेपाल सरकारको हो। तर, भारतीय पक्षले अनुगमन गर्दै गरेको कामको जानकारी पनि नेपाल सरकारलाई छैन। न त नेपाल पक्षले अनुगमन गर्ने गर्छ न त जानकारी राख्ने र माग्ने गरेको छ। कतिपय मौकामा सामान्य कामको जानकारीसमेत नदिने भारतीय पक्षले हालै नेपाली सीमाभित्र डिजिटल अनुगमन गर्ने काम सुरु गरेको हो।
.jpg)
कोसी परियोजनाको मुख्य कार्यालय कोसी ब्यारेजदेखि ११ किलोमिटर पूर्वतर्फ नेपाल-भारत सीमा क्षेत्रमा रहेको वीरपुरमा पर्छ। वीरपुर आसपासको क्षेत्र सुपौल जिल्लाको सदरमुकाम हो। जहाँ भारत सरकारको सैन्य, अर्ध सैन्य फौजको हेडक्वार्टर, स्थानीय प्रशासन, राज्य प्रहरी, विमानस्थल, अदालत लगायतका निकायहरू छन्।
परराष्ट्र मन्त्रालयका सूचना अधिकारी सुरेश अधिकारीका अनुसार सम्झौता र सहमति वा जानकारीबिना विदेशी राष्ट्रले काम गर्न पाउँदैन।
'यस्ता गम्भीर विषयमा स्थानीय अधिकारीलाई जानकारी नहुनु आश्चर्य हो,' उनले भने।
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1791562069.png)
-1786602170.png)
