राजविराज- तीन दिनदेखिको अविरल वर्षापछि साउन २ गते आएको बाढीका कारण तिलाठी-कोइलाडी गाउँपालिका-१ मा खाँडो खोलाको बाँध फुट्यो। भारतीय सीमा क्षेत्र दशगजाबाट सहज निकास नपाएर टिलपिल भएको बाढी गाउँतिर सोझियो। गाउँलेहरूको ‘भागाभाग’ भयो।
पहिलो भंगालो पूर्व वडा सदस्य जानकी मिश्रको घरमा ठोक्कियो। पक्की संरचना भएका कारण घरमा ठूलो क्षति त भएन तर आधा घर बाढीमा डुबे। गाउँपालिकाको कार्यालय, स्वास्थ्य चौकी र प्रहरीसहित करिब ८ सय घर डुबानमा परे।
बाँध फुटेर गाउँ पसेको बाढीले निकास नपाउँदा दुई दिनसम्म गाउँ डुबानमा पर्यो।
दुई दिनपछि गाउँलेले हुलाकी राजमार्ग अन्तर्गत निर्माणाधीन राजविराज–कुनौली सडक भत्काएपछि बाढीले निकास पायो। तर खाँडोको पानी अहिले पनि कतिपयको आँगनबाटै बगिरहेको गाउँपालिका अध्यक्ष शतिस सिंहले बताए।
लेदोको त्रास
बाढी आउँदा बालबच्चा र परिवार जोगाउने सुर्ताले कसैको ध्यान अन्य कुरामा पुगेन। लत्ताकपडा, भाँडा र खाद्यान्न सबै डुबायो। पूर्व वडा सदस्य मिश्र भन्छिन्, ‘आँगनमा बाँधेका दुई वटा बाख्रा अहिले पनि भेटिएका छैनन्। भाग्न सक्ने अवस्था थिएन, बगाएको वा पुरेको हुनसक्छ।’ मरेका बाख्रा घरमै कुहीएर हैजा फैलन सक्ने उनलाई चिन्ता छ।
आँगनमा अहिले पनि दुई फिट लेदो माटो जमेका कारण त्यसमा आएका जनावर र किरा फट्यांग्रा कुहिएर रोग फैलन सक्ने उनले आशंका व्यक्त गरिन्। ‘बाढीले लेदोमा धेरै कुरा ल्याएको छ। कुहिन थालेपछि गाउँ नै गनाउन सक्छ,’ उनले थपिन्, ‘हटाउन सक्ने अवस्था छैन, कसैले वास्ता पनि गरेको छैन।’
छिमेकी प्रकाश झाको अवस्था पनि उस्तै छ। वयस्कहरू लेदेमै पसेर घरमा आवतजावत गरिरहे पनि प्यारालाइसिस भएका पिता रामनारायण झा र बालवच्चा घरमै थुनिएको उनले बताए।
खाँडोको पानी अहिले पनि उनको घरको पेटिबाटै बगिरहेको छ। ‘आकाशमा कालो बादल मडारिन थालेपछि मनमा अनेक तर्कना सुरु हुन्छ,’ उनले भने, ‘एउटा समस्या त छँदैछ, फेरि बाढी आयो भने अर्को अनर्थ होला की भन्ने डर छ।’
घरमा लेदो भरियो, डेराको बास
आँगन, सुत्ने कोठा र पकाउने ठाउँमा समेत लेदो भरिएपछि तिलाठीका करिब १ सय परिवारले घर छोडेका छन्। गाउँको बीचमा रहेको सडक पूर्वका करिब १ सय परिवार घर छोडेर आफन्त र कतिपय राजविराजमा डेरा गरेर बसेको स्थानीयले बताए।
बाढीपछि पति बालचन्द्र मिश्रसहित आफू घर रुघेर बसेपनि परिवारका अन्य सदस्य घर बाहिरै रहेको पूर्व वडा सदस्य मिश्रले बताइन्। ‘बालबच्चा घरसम्म पुग्नै नसक्ने र पुगीहाले पनि घरमा बस्न सक्ने अवस्था छैन,’ उनी भन्छिन्, ‘खानेबस्नेको समस्या त छँदैछ। शुद्ध पिउने पानी र शौच गर्नेसम्मको समस्या भएपछि घर बस्न सक्ने अवस्था रहेन।’
दुई छोरा, बुहारी र नाति नातिना गरी ७ जनालाई डेरा खोजेर सदरमुकाम राजविराजमा राखेको उनले बताइन्।
खानेपानी र शौचालयका कारण निम्तिन सक्छ खतरा
बाढीका कारण तिलाठीका अधिकांश ट्युबेल डुबेकाले खानेपानीको समस्या उत्पन्न भएको छ। कतिपय ट्युवेल सञ्चालनमा आएका छैनन् भने सञ्चालनमा आएका ट्युवेलमा पनि धमिलो पानी आइरहेको स्थानी बताउँछन्। अर्को विकल्प नभएका कारण धमिलो पानी संग्ल्याएर पिउने गरिएको उनीहरू बताउँछन्।
अर्कोतर्फ घरबाहिर रहेका अधिकांश शौचालय पानीले भरिएका छन्। शौचालय बाहिरै शौच गर्नु पर्ने बाध्यताले झनै समस्या निम्त्याएको स्थानीय महिनारायण मिश्रले बताए।
गाउँपालिका अध्यक्ष सिंहले पनि बाढी प्रभावित क्षेत्रमा खानेपानी र शौचको समस्या प्रमुख रुपमा देखिएको बताए। करिब ५ सयभन्दा बढी ट्युवेल डुबेको उनले जानकारी दिए। ट्युवेल सञ्चालन भएका ठाउँमा पानी शुद्ध पार्ने औषधि वितरण र उमालेर मात्र पानी प्रयोग गर्न आग्रह गरिए।
दीर्घकालीन समस्या समाधानका लागि सेभ द चिल्डे«नलाई आग्रह गरिएको सिंहको भनाइ छ।
‘पानी शुद्ध पार्ने औषधि वितरणदेखि ट्युवेल सफा गर्नेसम्मका लागि आग्रह गरेर हामीले पत्राचार गरेका छौं,’ उनले भने, ‘मौखिक रुपमा सहमति बनेको छ, तर लिखित जानकारी प्राप्त भएको छैन।’
सेभ द चिल्ड्रेनले सहयोग गरे खानेपानीको समस्या समाधान हुने उनले बताए।
प्रभावित क्षेत्रमा ४८ स्वास्थ्यकर्मी र ५९ स्वयम्सेविका परिचालन
बाढीपछिको सम्भावित खतरालाई ध्यानमा राखी प्रभावित क्षेत्रमा करिब १ सय स्वास्थ्यकर्मी र स्वयमसेविकाको टोली परिचालन गरिएको गाउँपालिकाले जनाएको छ। ‘हामीसँग अहेव, अनमी र एचए गरी ४८ जना स्वास्थ्यकर्मी र ५९ जनाको टोली छ,’ अध्यक्ष सिंहले भने।, ‘नियमित स्वास्थ्य सेवालाई निरन्तरता दिन केहीलाई छोडेर बाँकीलाई प्रभावित क्षेत्रमै परिचालन गरेका छौं।’
बाढी पीडितलाई लक्षित गरी सञ्चालन हुने स्वास्थ्य शिविर पनि ‘हाइली इफेक्टेड एरिया’ मा मात्रै केन्द्रित गरिएको उनले जानकारी दिए।
‘अहिलेसम्म तीन वटा अति नै महत्वपूर्ण शिविर भए, ती सवै वडा नं. १, ३, ४ र ५ लाई केन्द्रबिन्दुमा राखेर संचालन गरिएको छ,’ सिंहले भने।
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1764146706.png)
