काठमाडौं– संयुक्त राष्ट्रसंघको ८१औँ महासभा अमेरिकाको न्युयोर्कमा सुरु भएको छ। महासभाको उद्घाटन सत्रलाई सम्बोधन गर्दै संयुक्त राष्ट्रसंघका महासचिव एन्टोनियो गुटेरेसले विश्वमा शक्ति सन्तुलन तीव्र रूपमा बदलिँदै गएको र त्यसले नयाँ किसिमका संकट जन्माइरहेको बताएका छन्।
गुटेरेसले जलवायु परिवर्तन, युद्ध र कृत्रिम बौद्धिकता (एआई)को तीव्र विकासलाई अलग–अलग संकटका रूपमा मात्र हेर्न नहुने बताए। उनका अनुसार यी सबै संकट विश्वमा शक्ति कसको हातमा छ र त्यसबाट को वञ्चित छ भन्ने ठूलो प्रश्नसँग जोडिएका छन्।
‘यी छुट्टाछुट्टै संकट होइनन्, एउटै कथाका फरक–फरक अध्याय हुन्,’ गुटेरेसले भने, ‘यो शक्तिको कथा हो—कसको हातमा सत्ता छ र कसलाई यसबाट वञ्चित गरिएको छ?’
मानिसबाट मेसिनतर्फ शक्ति हस्तान्तरण
गुटेरेसले विश्वमा आर्थिक, राजनीतिक र प्राविधिक प्रभावका नयाँ केन्द्रहरू विकास भइरहेको बताए। राज्यहरूबाहेक निजी कम्पनी र प्रभावशाली व्यक्तिहरूको हातमा पनि शक्ति केन्द्रित हुँदै गएको उनको भनाइ छ।
उनले विशेषगरी कृत्रिम बौद्धिकताको विस्तारसँगै मानिसबाट मेसिनतर्फ शक्ति हस्तान्तरण भइरहेको बताए। उनका अनुसार नयाँ चुनौतीको सामना गर्न अहिलेका अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरू अझै पूर्ण रूपमा सक्षम भइसकेका छैनन्। त्यसैले विश्वमा भइरहेको शक्ति संघर्षलाई परम्परागत राजनीतिक प्रतिस्पर्धाका रूपमा मात्र बुझ्न नहुने उनले बताए।
प्रविधिको विकास र ठूला निजी कम्पनीहरूको बढ्दो प्रभावलाई समेत अन्तर्राष्ट्रिय शक्ति संरचनाको बहसमा समेट्नुपर्ने गुटेरेसको भनाइ छ। शान्ति, विकास र मानव अधिकार एकअर्कासँग जोडिएका छन्
महासचिव गुटेरेसले शान्ति, विकास र मानव अधिकारलाई अलग गरेर हेर्न नसकिने बताए। ‘विकासबिना शान्ति सम्भव छैन, शान्तिबिना विकास सम्भव छैन र यी दुवैबिना मानव अधिकारको रक्षा हुन सक्दैन,’ उनले भने।
उनले सैन्य, प्राविधिक वा आर्थिक शक्तिले मात्र विश्वमा स्थायी शान्ति र सुरक्षा सुनिश्चित गर्न नसक्ने बताए। शक्तिको प्रयोग अन्तर्राष्ट्रिय कानुनको दायराभित्र हुनुपर्नेमा उनले जोड दिए।
जलवायु संकटमा ठूला तेल कम्पनीमाथि प्रश्न
गुटेरेसले जलवायु संकटलाई वर्तमान पुस्ता र भावी पुस्ताबीचको ठूलो शक्ति असन्तुलनका रूपमा व्याख्या गरे। एउटा पुस्ताले अर्को पुस्ताको भविष्य प्रयोग गरिरहेको उनको भनाइ थियो।
उनले ठूला तेल कम्पनीहरूले वातावरणमा ठूलो असर पुर्याइरहेको भन्दै आलोचना गरे। केही कम्पनीले आर्थिक लाभ लिइरहे पनि त्यसको वातावरणीय र सामाजिक मूल्य भने आफ्नो गल्ती नभएकाहरूले समेत तिर्नुपरेको उनले बताए।
सुरक्षा परिषद्मा अफ्रिकाको प्रतिनिधित्व माग
अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाको सुधारको प्रसंगमा गुटेरेसले दोस्रो विश्वयुद्धपछि बनेको विश्व व्यवस्थामा आएको परिवर्तनलाई संयुक्त राष्ट्रसंघको सुरक्षा परिषद्ले पर्याप्त रूपमा प्रतिबिम्बित गर्न नसकेको स्वीकार गरे।
२१औँ शताब्दीमा समेत सुरक्षा परिषद्मा अफ्रिकाको स्थायी प्रतिनिधित्व नहुनु अन्यायपूर्ण र अक्षम्य रहेको उनको भनाइ थियो। सुरक्षा परिषद्को संरचनामा तत्काल सुधार आवश्यक रहेको उनले बताए।
महासचिव गुटेरेसले गाजाको अवस्थाबारे पनि कडा धारणा राखे। गाजामा भइरहेको हिंसा र हत्याको अवस्था मानव इतिहासकै खराब अवस्थामध्ये रहेको उनले बताए।
उनले संयुक्त राष्ट्रसंघलाई गाजामा आफ्नो मानवीय सहायता तथा अन्य काम निर्बाध रूपमा सञ्चालन गर्न दिनुपर्ने माग गरे।
पश्चिमी किनारामा इजरायली हिंसा र बस्ती विस्तारले शान्तिको सम्भावनालाई कमजोर बनाइरहेको तथा जातीय सफायाको जोखिम बढिरहेको चेतावनीसमेत उनले दिए।
रुसको पूर्ण आक्रमणका कारण युक्रेन र त्यहाँका नागरिक क्रूर युद्धको चपेटामा परेको गुटेरेसले बताए। उनले विश्वका विभिन्न क्षेत्रमा महिला तथा बालिकामाथि हुने उत्पीडन, हिंसा र अधिकार कटौतीप्रति पनि चिन्ता व्यक्त गरे।
स्थायी शान्तिका लागि महिलाको सहभागिता आवश्यक रहेको उल्लेख गर्दै उनले शान्ति वार्ताको टेबलमा महिलालाई समेत समान रूपमा सहभागी गराउनुपर्ने बताए। महासभामा नेपालका प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाहले महासभामा पर्सी सम्बोधन गर्ने भएका छन् । आज प्रधानमन्त्री वालेन प्रस्थान गरेका छन् । उनले महासभामा नेपालमा भोटेकोशी बाढी, क्षति र जलवायु परिवर्तनको कुरा उठाउने तयारी गरेका छन् । प्रधानमन्त्रीको सचिवालयका अनुसार प्रधानमन्त्री शाहले यूएनका महासचिवसँग पनि भेटवार्ता गर्नेछन् ।
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1786602170.png)
-1789631269.jpg)
