• गृहपृष्ठ
  • मुख्य समाचार
  • नेपाल लाइभ

    • राजनीति
    • निर्वाचन विशेष
    • अनुसन्धान
    • प्रवास
    • विचार
    • फिचर
    • समाचार
    • ब्लग
    • समाज
    • अन्तर्वार्ता
    • सुरक्षा/अपराध
    • साहित्य डबली
    • विश्व
    • कोरोना अपडेट
    • नेपाल लाइभ विशेष
    • जीवनशैली
    • भिडियो

    बिजनेस लाइभ

    • अर्थ समाचार
    • बैंक/बिमा/सेयर
    • पर्यटन-उड्डयन
    • अटो
    • पूर्वाधार
    • श्रम-रोजगार
    • कृषि
    • कर्पोरेट
    • सूचना-प्रविधि
    • बिजनेस लाइभ भिडियो
    • बिजनेस टिप्स
    • अन्तर्वार्ता - विचार

    इन्टरटेनमेन्ट लाइभ

    • समाचार
    • सिनेमा
    • अन्तर्वार्ता
    • रंगमञ्च
    • फिल्म समीक्षा
    • गसिप
    • संगीत
    • विचार-विश्लेषण
    • इन्टरटेनमेन्ट लाइभ भिडियो
    • सञ्जाल
    • फेसन
    • मोडल

    स्पोर्टस लाइभ

    • फिचर
    • फुटबल
    • क्रिकेट
    • अन्य
    • लेख-विश्लेषण
    • अन्तर्वार्ता
हाम्रो बारेमा
  • हाम्रो बारेमा
मंगलबार, मंसिर १, २०८३ Tue, Nov 17, 2026
  • गृहपृष्ठ गृहपृष्ठ
  • राजनीति
  • निर्वाचन विशेष
  • अनुसन्धान
  • बिजनेस लाइभ
  • इन्टरटेन्मेन्ट लाइभ
  • स्पोर्टस लाइभ
  • प्रवास
  • भिडियो

बिजनेस लाइभ

  • अर्थ समाचार
  • बैंक/बिमा/सेयर
  • पर्यटन-उड्डयन
  • अटो
  • पूर्वाधार
  • श्रम-रोजगार
  • कृषि
  • कर्पोरेट
  • सूचना-प्रविधि
  • अन्य
    • बिजनेस लाइभ भिडियो
    • बिजनेस टिप्स
    • अन्तर्वार्ता - विचार

इन्टरटेन्मेन्ट लाइभ

  • समाचार
  • सिनेमा
  • अन्तर्वार्ता
  • रंगमञ्च
  • फिल्म समीक्षा
  • गसिप
  • संगीत
  • विचार-विश्लेषण
  • इन्टरटेनमेन्ट लाइभ भिडियो
  • अन्य
    • सञ्जाल
    • फेसन
    • मोडल

स्पोर्टस लाइभ

  • मुख्य समाचार
  • फिचर
  • फुटबल
  • क्रिकेट
  • अन्य
  • लेख-विश्लेषण
  • अन्तर्वार्ता
कृषि

रासायनिक मलको भर पर्दा हुन छाड्यो प्रांगारिक खेती

64x64
डुक्पा छिरिङ मोक्तान मंगलबार, माघ २५, २०७८  ०७:०५
1140x725

काठमाडौं– कुनै समय नेपालको कृषि प्रणाली प्रांगारिक मलमा अधारित थियो। तर, पछिल्लो समय वार्षिक अर्बौँ रुपैयाँ बराबरको रासायनिक मल भित्रिने गरेको छ। त्यैपनि नेपालमा हरेक वर्ष रासायनिक मल अभाव हुन्छ।

कृषि सामग्री कम्पनी लिमिटेडका अनुसार नेपालमा हरेक वर्ष १५ देखि २० अर्ब रुपैयाँ बराबरको रासायनिक मल आयात हुन्छ। तत्कालीन अर्थमन्त्री विष्णु पौडेलले आर्थिक वर्ष २०७३/७४ मा रासायनिक मलको कारखाना खोल्न पहिलो पटक बजेट पनि छुट्याएका थिए। रासायनिक मलको आयात घटाउन सरकारले स्वेदशमै कारखाना खोल्ने योजना बनाएको थियो।

तर, सरकारले रासायनिक मलको विकल्प मानिएको प्रांगारिक तथा कम्पोष्ट मललाई प्रवर्द्धन गर्न सकेको छैन। नेपालमा प्रांगारिक मलको प्रयोग न्यून हुँदा माटोमा हुनै पर्ने प्राङगारिक पदार्थको तहसमेत घट्दै गएको छ। प्राङगारिक मल प्रवर्द्धन प्रविधि प्रसार विशेषज्ञ डा. विष्णुकुमार धितालका अनुसार रासायनिक मलको साटो प्रांगारिक तथा कम्पोष्ट मल प्रयोग गरेर त्यस्तो तह फर्काउन सकिन्छ।

गाई, भैँसी, बाख्रा आदि घरपालुवा जनवारको विष्टालाई सदुपयोग गरेर प्रांगारिक मल बनाउन सकिन्छ। सुधारिएको गोठे मल नै प्रांगारिक मल भएको डा. धितालले बताए। प्राङ्गरिक मलले नपुगेमा कम्पोष्ट मल बनाएर रासायनिक मलको विकल्पमा प्रयोग गर्न सकिने उनको भनाइ छ। ‘कम्पोष्ट मल बनाउनका लागि खाल्डो बनाउनु पर्छ। यसमा गाईवस्तुको मल हुँदैन। कम्पोष्ट मलका लागि एक ठाउँमा कारखाना खोलेर हुँदैन। घरघरमा बनाउनुपर्छ,’ उनले भने।

प्रांगारिक मल प्रवद्र्धनका लागि सरकारी प्रयास नभएका भने होइनन्। सरकारले प्रांगारिक कारखाना र मल बनाउनका लागि मापदण्ड बनाएको थियो। २०७७ सालमा नै यस्तो मापदण्ड बनाए पनि ठूलो मात्रामा प्रांगारिक मल उत्पादन हुन सकेको छैन।

कसरी बनाउने प्रांगारिक तथा कम्पोष्ट मल?
प्रांगारिक मल गाईवस्तुको तथा जनावरको मलमूत्रबाट बनाइन्छ। गाउँघरमा गाई, भैसी, बाख्रालगायत जनावर पालिने हुँदा तिनीहरूको मलमूत्रबाट बनाइएको मललाई नै प्रांगारिक मल भनिन्छ। 

प्रांगारिक मल बनाउन गोबर वा वस्तुभाउको विष्टा र सोतर मिलाइन्छ। विष्टाको दुई गुणा सोतरको मात्रा राखेर मिश्रण गरी थुप्रो लगाइन्छ। थुप्रो लगाएको मललाई महिनाको एक पटक राम्रोसँग मिसिने गरी पल्टाउनुपर्छ। यसरी तीनदेखि चार पटक पल्टाएपछि प्रांगारिक मल तयार हुन्छ।

पराल, छ्वाली, उखुको पात, झारपात, स्याउला, रुखबाट झरेको पात, रुखको कलिलो डाँठ, तरकारी केलाएर फ्याँकिने बोक्रा खाल्डोमा कुहाएर कम्पोष्ट मल बनाउन सकिन्छ। कम्पोष्ट मल बनाउँदा सामग्रीहरू जति साना टुक्रा भए त्यति नै छिटो र सजिलोसँग कुहिन्छ। कम्पोष्ट मल बनाउन उपयुक्त चिस्यान हुनुपर्छ।

Ncell 2
Ncell 2
nimb
nimb

सुक्खायाममा कम्पोष्ट बनाउन सकिन्छ। कम्पोष्ट मल बनाउने खाल्डो दुई हात अर्थात् एक मिटरभन्दा बढी गहिरो बनाउनु हुँदैन। चौडाइ पनि दुई हातभन्दा बढी हुनु राम्रो हुँदैन। लम्बाइ भने आवश्यकताअनुसार बनाउन सकिन्छ। एक मिटर गहिरो, एक मिटर चौडा र एक मिटर लम्बाइ भएको खाडल वा थुप्रोमा करिब ४० डोको अर्थात् एक टन कम्पोष्ट मल बनाउन सकिन्छ। त्यसैअनुसार आवश्यकता अनुसार कम्पोष्ट मल बनाउन सकिन्छ।

‘प्रांगारिक र कम्पोष्ट मल बनाउने विधि सुधार्नु आवश्यक’
कृषिविज्ञ डा. कृष्ण पौडेल रासायनिक मलले बालीलाई विकृत गर्ने हुँदा प्रांगारिक खेतीतर्फ लाग्नुपर्ने बताउँछन्। रासायनिक मलबाट उत्पादन बढ्ने भ्रम त्याग्नुपर्ने उनको भनाइ छ। तर, समाज फेरिँदै जाँदा गाउँघरमा समेत प्रांगारिक मल बन्न छाडेको उनले बताए।

‘किसान झोला बोकेर विदेश जान थाले। काम गर्ने जनशक्ति छैन। त्यसैले रासायनिक मलको प्रयोग बढेको छ,’ उनले भने। गोठे मल, कम्पोष्ट मल बनाउने विधि सुधार गर्न सके यसको प्रयोग बढ्ने उनी बताउँछन्। 

प्रांगारिक मल कारखाना बनाएर यसको उत्पादन नबढ्ने उनको भनाइ छ। ‘प्राङगारिक मल गोठमा बन्ने हो। कारखानामा बन्दैन। कम्पोष्ट मल पनि माटोमा झारपात र स्याउला कुहाएर बनाउने हो। बरु मल बनाउने प्रक्रियालाई सुधार गर्नतिर लाग्नुपर्छ,’ डा. पौडेलले भने।

max tiger cn

max tiger cn
tvs-dashain-2083

tvs-dashain-2083

झारपात र घरबाट निस्किने कतिपय कुहिने फोहोर पनि डढाउने या फाल्ने चलन छ। त्यसरी जलाउँदा र फाल्दा प्रदूषण बढ्ने डा. धिताल बताउँछन्। उक्त फोहोरलाई कम्पोष्ट मल बनाउन सकिने उनको भनाइ छ। हरियो स्याउला कुहाएर पनि कम्पोष्ट मल बनाउन सकिन्छ।

कारखाना चलाउनेभन्दा पनि सरकारले प्रांगारिक मल उत्पादन गर्न विभिन्न अनुदान कार्यक्रम सञ्चालन गर्नु पर्ने डा. धितालले बताए। किसानले उत्पादन बढाउने सोचले जथाभावी रासायनिक मल बढाइरहँदा माटोको गुणस्तर खस्केको उनको भनाइ छ। ‘माटो बिग्रनुको धेरै कारणमध्ये रासायनिक मलको अत्यधिक प्रयोग पनि हो,’ उनले भने, ‘कतिपय किसानहरूले अहिले ठूला होटल, रेष्टुरेन्टहरुसँग समन्वय गरेर अर्गानिक उत्पादन बेचिरहेको उदाहरण पनि छन्। अर्गानिक खेतीका लागि सरकारले बजार सुनिश्चित गरे संभव हुने यसले देखाउँछ।’

रासायनिक मलको आयातमा हरेक वर्ष वृद्धि
प्रांगारिक तथा कम्पोष्ट मल बनाउनको लागि समय बढी खर्च हुने र प्रक्रिया लामो भएकाले रासायनिक मलको प्रयोग बढ्दै गएको डा. धिताल बताउँछन्। कतिपय किसानले धेरै गाईवस्तु पाल्न छाडिसकेको र प्राङगारिक मलको प्रयोग गर्न झन्झटिलो मान्ने हुँदा पनि रासायनिक मलको माग बढेको उनले बताए। 

केही स्थानीय तहहरुले प्राङगारिक मल उत्पादनमा जोड दिए पनि किसान भने रासायनिक मलतर्फ नै आकर्षित भएको उनको भनाइ छ। ‘खाल्डो खन्नु पर्‍यो। झारपात, स्याउला काटेर ल्याउनु पर्‍यो,’ उनले भने, ‘मिहिनेत बढी भएकाले रासायनिक मलको प्रयोग बढेको हो।’

नेपालमा वार्षिक चार लाख मेट्रिक टन रासायनिक मल आयात हुने गरेको छ। कृषि सामग्री कम्पनीको तथ्यांकअनुसार आर्थिक वर्ष २०७३/७४ मा तीन लाख २८ हजार २१७ मेट्रिक टन मल आयात भएको थियो। त्यसपछि वर्षेनी आयात बढेको छ। गत आर्थिक वर्ष चार लाख दुई हजार मेट्रिक टन रासायनिक मल नेपाल भित्रिएको छ।

प्रकाशित मिति: मंगलबार, माघ २५, २०७८  ०७:०५

नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो, सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा पठाउनु होला।

प्रतिक्रिया दिनुहोस्
64x64
डुक्पा छिरिङ मोक्तान
लेखकबाट थप
अपर तामाकोशी र एमसीसी परियोजनाले थातथलो छाड्नुपर्ने चिन्ता
हिमाल आरोहण दलको नेतृत्व गर्ने मायाको अबको रहर– गाउँपालिकाको नेतृत्व
एमसीसी परियोजनामा जग्गाप्राप्ति र वातावरणीय प्रभाव मूल्यांकनको काम सुरु, सडकमा नयाँ प्रविधि भित्रिँदै
सम्बन्धित सामग्री
इलाममा असिना पानीले धानबारीमा क्षति, सम्बन्धित निकाय बेखबर धानबारीमा क्षति पुर्‍याए पनि कृषि ज्ञान केन्द्र र स्थानीय तहहरूले किसानको नोक्सानी प्रति कुनै चासो नदेखाएको किसानहरू बताउँछन् । सोमबार, कात्तिक ३०, २०८३
कति छ तरकारी र फलफूलको मूल्य ? समितिले स्याउ (फुजी) प्रतिकिलो ३०० रुपैयाँ, स्याउ (मुस्ताङ्ग) प्रतिकिलो २०० रुपैयाँ, स्याउ (जुम्ला_ प्रतिकिलो २५०, केरा (नेपाली_ प्र... शनिबार, कात्तिक २८, २०८३
कतिमा किन्ने तरकारी र फलफुल ? समितिले स्याउ (फुजी) प्रतिकिलो ३०० रुपैयाँ, स्याउ (मुस्ताङ्ग) प्रतिकिलो २०० रुपैयाँ, स्याउ (जुम्ला) प्रतिकिलो २५०, केरा (नेपाली) प्र... शुक्रबार, कात्तिक २७, २०८३
ताजा समाचारसबै
आस्था पछि बेवास्ता ! सोमबार, कात्तिक ३०, २०८३
मुगु जिप दुर्घटना : मृत्यु हुनेको संख्या चार पुग्यो सोमबार, कात्तिक ३०, २०८३
मंसिर ६ मा भारत जाँदै प्रधानमन्त्री बालेन, हवाई रुटदेखि द्विपक्षीय मुद्दामा छलफल हुने सोमबार, कात्तिक ३०, २०८३
एनएफएल सञ्चालनका लागि राखेपको सैद्धान्तिक सहमति सोमबार, कात्तिक ३०, २०८३
दुई जिल्लामा जुवाखालबाट ३४ जना पक्राउ सोमबार, कात्तिक ३०, २०८३
सबै हेर्नुहोस
भिडियो ग्यालरीसबै
नेपाली कांग्रेस देउवा पक्षको राष्ट्रिय भेला (लाइभ)
नेपाली कांग्रेस देउवा पक्षको राष्ट्रिय भेला (लाइभ) शुक्रबार, साउन २९, २०८३
जरुरी सम्बोधनको बाध्यता किन? कांग्रेस बैठकमा विश्वप्रकाश शर्मा बोल्दै (लाइभ)
जरुरी सम्बोधनको बाध्यता किन? कांग्रेस बैठकमा विश्वप्रकाश शर्मा बोल्दै (लाइभ) शुक्रबार, साउन २९, २०८३
शेरबहादुर देउवा स्वदेश फर्किनुअघि विमानस्थलमा नेताकार्यकर्ताहरूकाे भीड
शेरबहादुर देउवा स्वदेश फर्किनुअघि विमानस्थलमा नेताकार्यकर्ताहरूकाे भीड बिहीबार, साउन २८, २०८३
लेखा समितिको बैठक (लाइभ)
लेखा समितिको बैठक (लाइभ) बुधबार, साउन २७, २०८३
राष्ट्रिय सभा बैठक (लाइभ)
राष्ट्रिय सभा बैठक (लाइभ) बुधबार, साउन २७, २०८३
सबै हेर्नुहोस
ट्रेण्डिङ
बझाङमा अटो दुर्घटना अपडेट: मृत्यु हुनेको संख्या ४ पुग्यो, चालक नियन्त्रणमा सोमबार, कात्तिक ३०, २०८३
स्कुटर दुर्घटनामा दुई जनाकाे मृत्युु सोमबार, कात्तिक ३०, २०८३
प्रहरी कार्यालयमै झगडा: छ जना पक्राउ आइतबार, कात्तिक २९, २०८३
मुगु दुर्घटना : मृतक र घाइतेको पहिचान खुल्यो आइतबार, कात्तिक २९, २०८३
शेख हसिनाको गृहजिल्ला गोपालगञ्जमा हिंसा र प्रदर्शन चर्कियो सोमबार, कात्तिक ३०, २०८३
सबै हेर्नुहोस
अन्तर्वार्ता
लुम्बिनी लायन्सलाई अझ बलियो बनाउँदै नेपाली क्रिकेटमा योगदान दिन चाहन्छौँ : अध्यक्ष जिसी नेपाल लाइभ
दरबारको दशैं सधैं सम्झिरहन्छु : आनन्द कार्की [दशैं वार्ता] नेपाल लाइभ
दशैंमा स्वास्थ्यको ख्याल राखौं, सन्तुलित खाना खाउँ नेपाल लाइभ
सबै हेर्नुहोस
विचारसबै
छठ घाटमा राजनीतिक उपस्थिति : ‘भक्ति’ कि ‘शक्ति’ को खोजी धर्मेन्द्र झा
रावणका दश शिरदेखि लुसिफरको पतनसम्मः नेपालको राजनीतिमा शक्ति र अहंकार सुरेश गिरी
लोकपर्व छठ र यसका विभिन्न महत्वहरु आनन्द अस्तित्व
विश्वव्यापी बन्दै छठ पर्व नेपाल लाइभ
सबै हेर्नुहोस
ब्लग
आईजीपी प्रकरणः दोहोरिएला रुक्मांगद कटवाल काण्ड? शनिबार, कात्तिक २८, २०८३
राइड शेयरिङमा मनपरी भाडा र असमान प्रतिस्पर्धा शनिबार, कात्तिक २८, २०८३
भिन्तुना आन्दोलनः म्हपुजाको दिन प्रधानमन्त्री उपस्थित भएको त्यो क्षण मंगलबार, कात्तिक २४, २०८३
सबै हेर्नुहोस
लोकप्रिय
विरोध हुँदाहुँदै सूचना प्रकाशन शनिबार, कात्तिक २८, २०८३
पृथ्वी राजमार्गसहित दुई सडकखण्ड अवरुद्ध शनिबार, कात्तिक २८, २०८३
माइक्रोबस दुर्घटनामा १० जनाको मृत्युु, पाँच घाइते बिहीबार, कात्तिक २६, २०८३
इनम कनेक्सन : कांग्रेस नेता उमेश श्रेष्ठका भाई पक्राउ शनिबार, कात्तिक २८, २०८३
बझाङमा अटो दुर्घटना अपडेट: मृत्यु हुनेको संख्या ४ पुग्यो, चालक नियन्त्रणमा सोमबार, कात्तिक ३०, २०८३
सबै हेर्नुहोस
Nepal Live
Nepal Live

सम्पर्क ठेगाना

Nepal Live Publication Pvt. Ltd.,
Anamnagar, Kathmandu, Nepal

DEPARTMENT OF INFORMATION
AND BROADCASTING
Regd Number :

1568/ 076-077
अध्यक्ष : अनिल न्यौपाने
प्रधान सम्पादक : राम प्रसाद दाहाल

टेलिफोन

News Section: +977-1-5705056
Account : +977-1-5705056
Sales & Marketing: 9841877998 (विज्ञापनका लागि मात्र)
Telephone Number: 01-5907131

ईमेल

[email protected]
[email protected]

मेनु

  • गृहपृष्ठ
  • मुख्य समाचार
  • बिजनेस लाइभ
  • ईन्टरटेनमेन्ट लाइभ
  • स्पोर्टस लाइभ
  • महाधिवेशन विशेष
  • अभिलेख
  • कोरोना अपडेट
  • स्थानीय निर्वाचन
  • प्रतिनिधि सभाकाे निर्वाचन
  • युनिकोड
Nepal Live

सूचना विभाग दर्ता नं.

१५६९/०७६-७७

ईमेल

[email protected]
© 2026 Nepal Live. All rights reserved. Site by: SoftNEP
सर्च गर्नुहोस्