• गृहपृष्ठ
  • मुख्य समाचार
  • नेपाल लाइभ

    • राजनीति
    • निर्वाचन विशेष
    • अनुसन्धान
    • प्रवास
    • विचार
    • फिचर
    • समाचार
    • ब्लग
    • समाज
    • अन्तर्वार्ता
    • सुरक्षा/अपराध
    • साहित्य डबली
    • विश्व
    • कोरोना अपडेट
    • नेपाल लाइभ विशेष
    • जीवनशैली
    • भिडियो

    बिजनेस लाइभ

    • अर्थ समाचार
    • बैंक/बिमा/सेयर
    • पर्यटन-उड्डयन
    • अटो
    • पूर्वाधार
    • श्रम-रोजगार
    • कृषि
    • कर्पोरेट
    • सूचना-प्रविधि
    • बिजनेस लाइभ भिडियो
    • बिजनेस टिप्स
    • अन्तर्वार्ता - विचार

    इन्टरटेनमेन्ट लाइभ

    • समाचार
    • सिनेमा
    • अन्तर्वार्ता
    • रंगमञ्च
    • फिल्म समीक्षा
    • गसिप
    • संगीत
    • विचार-विश्लेषण
    • इन्टरटेनमेन्ट लाइभ भिडियो
    • सञ्जाल
    • फेसन
    • मोडल

    स्पोर्टस लाइभ

    • फिचर
    • फुटबल
    • क्रिकेट
    • अन्य
    • लेख-विश्लेषण
    • अन्तर्वार्ता
हाम्रो बारेमा
  • हाम्रो बारेमा
आइतबार, मंसिर ६, २०८३ Sun, Nov 22, 2026
  • गृहपृष्ठ गृहपृष्ठ
  • राजनीति
  • निर्वाचन विशेष
  • अनुसन्धान
  • बिजनेस लाइभ
  • इन्टरटेन्मेन्ट लाइभ
  • स्पोर्टस लाइभ
  • प्रवास
  • भिडियो

बिजनेस लाइभ

  • अर्थ समाचार
  • बैंक/बिमा/सेयर
  • पर्यटन-उड्डयन
  • अटो
  • पूर्वाधार
  • श्रम-रोजगार
  • कृषि
  • कर्पोरेट
  • सूचना-प्रविधि
  • अन्य
    • बिजनेस लाइभ भिडियो
    • बिजनेस टिप्स
    • अन्तर्वार्ता - विचार

इन्टरटेन्मेन्ट लाइभ

  • समाचार
  • सिनेमा
  • अन्तर्वार्ता
  • रंगमञ्च
  • फिल्म समीक्षा
  • गसिप
  • संगीत
  • विचार-विश्लेषण
  • इन्टरटेनमेन्ट लाइभ भिडियो
  • अन्य
    • सञ्जाल
    • फेसन
    • मोडल

स्पोर्टस लाइभ

  • मुख्य समाचार
  • फिचर
  • फुटबल
  • क्रिकेट
  • अन्य
  • लेख-विश्लेषण
  • अन्तर्वार्ता
राजनीति

प्रजातन्त्र 'मास्ने' इतिहासका यी मोड

64x64
दुर्गा दुलाल आइतबार, पुस ५, २०७७  २३:०६
1140x725

काठमाडौं- मन्त्रिपरिषद्‍को सिफारिसमा राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले संसद् विघटन गरेपछि कोरोना महामारीको समयमा नेकपाको विवाद र देशको राजनीतिले नयाँ मोड लिएको छ। प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले संविधानले दिएको अधिकारभन्दा एक कदममाथि उठेर संसद्‍ विघटन विपरीत संसद् भङ्ग गर्ने र आगामी बैसाख १७ र २७ गते निर्वाचन गर्ने भएको छ। 

राष्ट्रपति भण्डारीले प्रधानमन्त्री ओलीको साथ लिएर भएको यो कदम विरुद्ध सर्वोच्चमा रिट निवेदन पेस भएको छ तर दर्ता भएको छैन। सोमबार निवेदन दर्ताबारे निर्णय भएर प्रक्रियामा जाने देखिन्छ। 

प्रधानमन्त्री ओलीको यो कदम नेपालको राजनीतिक इतिहासमा ‍संसद्‍ विघटनको अर्को शृंखला थप भएको छ। २०१७ सालमा राजा महेन्द्रले प्रजातान्त्रिक सरकारलाई 'कू' गरेपछि ३० वर्षसम्म शासन गरे। उक्त 'कू' भएको चार दिनपछि केपी शर्मा ओलीले बहुमतप्राप्त आफ्नै सरकार विघटन गरेर ताजा जनादेशका लागि निर्वाचनको मिति घोषणा गरेका छन्। 

पहिलो संसद विघटन 
तत्कालीन नेपाली कांग्रेसका नेता विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला ताजा जनादेशबाट प्रधानमन्त्रीमा चयन भएका थिए। जनताले अपार मत दिएर कांग्रेसलाई सत्तामा पुर्‍याएको थियो। तर कोइराला र राजा महेन्द्रका बीचमा टकराव शुरु भयो।

तत्कालीन राजा महेन्द्रले पुस १ गते जननिर्वाचित संसद् विघटन गरे। जसका कारण प्रधानमन्त्री कोइराला अपदस्त भए। महेन्द्रले कू गरेको सो दिनलाई कालो दिवसको रूपमा मनाउने गरिन्छ। संसद् विघटन गरेर पञ्चायती व्यवस्था शुरू भएको थियो। ३० वर्षसम्म पञ्चायत चल्यो। पञ्चायतविरुद्ध दलहरूले लामो समय संघर्ष गर्न बाध्य भए। यसरी अपहरणमा परेको संसद् फर्काउन जनतालाई २०४६ साल फर्कनु पर्‍यो।  

स्थापनाको ३ वर्षमा नै विघटन
२०४६ सालमा जनआन्दोलन सफल भएपछि २०४८ सालमा प्रतिनिधिसभाको निर्वाचन सम्पन्न भयो अनि कांग्रेसले एकल बहुमत ल्यायो। तर विडम्बना संसद्ले त्यो कार्यकाल पूरा गर्न सकेन। तत्कालीन प्रधानमन्त्री गिरिजाप्रसाद कोइरालाले संसद् विघटन गरेर २०५१ सालमा मध्यावधि चुनावको घोषणा गर्न पुगे।

गिरिजाप्रसाद कोइराला सरकारको नीति तथा कार्यक्रम पारित गर्ने दिन महेन्द्रनारायण निधि, कुवेर शर्मा, चिरञ्जीवी वाग्लेलगायत ३६ जना अनुपस्थित भएपछि फेल भयो। त्यसपछि गिरिजाले मध्यावधि निर्वाचन घोषणा गर्न बाध्य भएका थिए।

मध्यावधि चुनावपछि पनि विघटन
मध्यावधि चुनावपछि सत्तामा नेकपा एमाले आयो। झिनो बहुमतको आधारमा तत्कालीन नेकपा एमालेबाट मनमोहन अधिकार प्रधानमन्त्री भए। उनले ९ महिना अल्पमतको सरकार चलाउन बाध्य भए। उनको सरकार  ढाल्नका लागि अविश्वासको प्रस्ताव दर्ता भएपछि मनमोहन अधिकारीले पनि संसद् विघटन गरे। यो तेस्रो संसद विघटन थियो।

Ncell 2
Ncell 2
nimb
nimb

यो विवाद सर्वोच्च अदालत प्रवेश गर्‍यो। दोस्रो संसद् विघटन ठिक ठहर गरेको सर्वोच्चले साथ दिने मनासयमा तत्कालीन एमालेको थियो। तर यो विवादमा सर्वोच्चका प्रधानन्यायाधीश विश्वनाथ उपाध्याय लगायतको इजलासले उल्टाइदियो। उनीहरुले अविश्वासको प्रस्ताव पेस भएको अवस्थामा प्रधानमन्त्री भाग्न नसक्ने भएकाले संसद विघटन गैरकानुनी भएको ठहर गर्‍यो।

सर्वोच्चको उक्त फैसलाको व्यापक विरोध भयो। तत्कालीन एमालेहरूले फैसलाविरुद्ध सडक आन्दोलन नै गरे तर सर्वोच्चको फैसला उल्टने आस नभएपछि संसद शुरु भयो। उक्त संसदले ५ वर्षको कार्यकाल  पूरा गर्‍यो।

०५६ मा चौथो पटक विघटन
चौथो पटक संसद विघटन २०५६ सालमा भयो। २०५६ सालमा भएको आम निर्वाचनमा नेपाली कांग्रेसले फेरि बहुमत ल्याउन सफल भयो। २०५ मध्ये ११३ सिट ल्याएर सत्ता चलाउने जिम्मेवारी कांग्रेसको काँधमा आयो।

उक्त समयमा प्रधानमन्त्रीको रुपमा कृष्णप्रसाद भट्टराईको नाम निर्वाचनकै समयमा अघि सारिएको थियो। निर्वाचन अनुसार कांग्रेसले बहुमत पाएपछि प्रधानमन्त्री कृष्णप्रसाद भट्टराई भए। तर उनलाई लामो समय काम गर्न दिइएन। उनीविरुद्ध अविश्वासको प्रस्ताव ल्याउने काम पार्टीभित्रबाटै भयो।

max tiger cn

max tiger cn
tvs-dashain-2083

tvs-dashain-2083

गोविन्दराज जोशी र खुमबहादुर खड्काले मन्त्रिपरिषद् बैठकमा असहमति जनाएपछि संसद विघटनको दबाब भएपनि संसद्‍मा राजीनामा गरेका थिए। तैपनि यो विषयको टुंगो लागेन। कांग्रेसको विवादका कारण यो संसद् दुई वर्षमै विघटन भयो।

संसद् विघटनपछि फेरि खोसियो प्रजातन्त्र
पाँचौ संसद विघटन २०५८ सालमा भएको थिइो। देशमा माओवादीहरुले सशस्त्र द्वन्द्व चलिरहेको थियो। स्थानीय निर्वाचन हुन सकेको थिएन। प्रधानमन्त्री रहेका शेरबहादुर देउवाले आफ्नो पद अप्ठ्यारोमा परेपछि २०५८ साल जेठमा संसद् विघटन गरे। उनले आफ्नो संसदको जिम्मेवारी राजाको हातमा सुम्पिए।

सभापति गिरिजाप्रसाद कोइरालाले संकटकाल लगाउने प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवाको निर्णयको विरोधमा पार्टी सदस्यबाट निष्काशन गरे। त्यसपछि देउवाले संसद् विघटन गरेर कांग्रेस प्रजातान्त्रिक पार्टी गठन गरे। संसद् विघटनसँगै देउवाले मध्यावधि चुनाव घोषणा गरे, तर चुनाव भएन।    

तोकिएको समयमा चुनाव हुन नसकेपछि तत्कालीन राजा ज्ञानेन्द्रले शेरबहादुर देउवालाई असक्षम घोषणा गरी लोकेन्द्रबहादुर चन्दको नेतृत्वमा सरकार गठन गरेका थिए।

चन्द सरकारले पनि चुनाव गराउन सकेन। माओवादी युद्ध चर्को रुपमा अघि बढ्यो र जनताहरुमा समस्या बढ्यो। चन्दपछि अर्का राप्रपाका नेता सूर्यबहादुर थापा प्रधानमन्त्री बने। उनले पनि नसकेपछि राजा ज्ञानेन्द्रले फेरि देउवालाई फेरि प्रधानमन्त्री नियुक्त गरे। दोस्रो पटक पुर्नजीवन पाएका देउवा फेरि असक्षम घोषणा भए। अनि ज्ञानेन्द्रले प्रत्यक्ष शासन सञ्चालन गर्न थालेका थिए। 

राजा ज्ञानेन्द्रले बदनाम मानिसहरुलाई सत्ता जिम्मा दिएपनि ज्ञानेन्द्रको कदम अलोकप्रिय भयो। शाही आयोग बनाउनेदेखि अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता रोक्न खोजेपनि उनीविरुद्ध दलहरुले ऐक्यबद्धता शुरु गरे। दलहरुले माओवादीसँग मिल्नुपर्ने निष्कर्ष निकालेर माओवादीसँग वार्ता शुरु भयो।

'जनताको नासो' फिर्ता गर्न बाध्य ज्ञानेन्द्र
ओवादीसँग भारतको सहयोगमा दिल्लीमा १२ बुदेँ सम्झौता भयो। राजनीतिक दलहरुले संसद पुनस्थापनाको माग लिएर संयुक्त आन्दोलन शुरु गरे। यसरी शुरु भएको आन्दोलन गणतन्त्र र संघीय राज्य स्वरुपमा पुग्यो। दलहरुको एकता र दवाव स्वरुप २०६३ साल वैशाख ११ गते शाही घोषणा मार्फत विघटित प्रतिनिधि सभाको पुनःस्थापना गर्न ज्ञानेन्द्र बाध्य भए। घोषणमा उनले जनताको नासो जनताकै हातमा फिर्ता गरेको उल्लेख गरेका थिए। 

पुनःस्थापित प्रतिनिधिसभाले राजाका अधिकार कटौती गर्ने निर्णय गर्‍यो। अन्तरिम संविधान जारी गर्दै राजाका थप अधिकार कटौती गर्दै गणतन्त्र घोषणा गर्ने प्रस्ताव पारित भयो। यसरी ज्ञानेन्द्रको सक्रिय हुन चाहानाले लामो इतिहास भएको शाही शासनकाल समाप्त गरायो। 

योसँगै संविधानसभाको निर्वाचन भयो। पहिलो संविधान सभा निर्वाचन संविधान दिन असफल भयो। त्यसपछि २०७० साल मंसिरमा दोस्रो संविधान सभाका लागि निर्वाचन भयो।

संविधान सभाले मधेशवादी दलहरुले बहिष्कार गर्दा गर्दै २०७२ असोज ३ गते नयाँ संविधान जारी भयो। नयाँ संविधान अनुसार २०७४ मंसिर २१ गते प्रतिनिधि सभाको  निर्वाचन भयो। उक्त निर्वाचनमा माओवादी केन्द्र र नेकपा एमालेको गठनबन्धनले जित निकाल्यो। यसरी एक पार्टी बनेर बहुमत सरकारका प्रधानमन्त्रीले पुस ४ गते आइतबार संसद विघटन गर्न सिफारिस गरे। 

प्रतिनिधिसभाले कार्यकाल पूरा नगर्दै सरकारको सिफारिसमा राष्ट्रपतिले संसद् विघटन गरेकी छन्। आगामी फागुन २० मा संसदले तीन वर्ष पूरा हुँदै थियो। यसरी भएको संसद विघटन अब सर्वाेच्च अदालतमा प्रवेश भएको छ। सर्वोच्च अदालतले यसलाई नउल्टाएमा यो अर्को संसदीय इतिहास हुने देखिन्छ।

प्रकाशित मिति: आइतबार, पुस ५, २०७७  २३:०६

नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो, सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा पठाउनु होला।

प्रतिक्रिया दिनुहोस्
64x64
दुर्गा दुलाल
नेपाल लाइभका चिफ रिपोर्टर दुलाल कानुन तथा सुशासन बिटमा रिपोर्टिङ गर्छन्।
लेखकबाट थप
सुन तस्करी प्रकरण : उच्च तहका राजनीतिक व्यक्तिहरु तस्करसँग पटक–पटक सम्पर्कदेखि केहीलाई पुन: अभियोगपत्र दर्ता गर्नसम्म सिफारिस 
अब्बल न्यायाधीशको बहिर्गमन : सबै फाँटमा खरो उत्रेका न्यायाधीश खतिवडाको अवकाश
गिरिबन्धु टि-स्टेटको जग्गा विवाद : केपी ओलीको समयमा भएकाे  ‘नीतिगत भ्रष्टाचार’ मा न्यायाधीश खतिवडाको अन्तिम फैसला
सम्बन्धित सामग्री
राति पाटनका टोलमा किन पुगे कार्यवाहक प्रधानमन्त्री र गृहमन्त्री? रास्वपाका प्रवक्ता एवं सांसद जगदीश खरेलसहितको टोलीले सुनधारा, टंगाल, ओकुबहाल, अग्निशाला, पिम्बहाल र मंगलबजार क्षेत्रको भ्रमण गरेको थ... आइतबार, मंसिर ६, २०८३
प्रधानमन्त्री बालेनको भ्रमणले दुई देशको सम्बन्धलाई नयाँ दिशा दिने भारतीय कुटनीतिज्ञको तर्क भारत नेपालको सबैभन्दा ठूलो व्यापार, पारवहन तथा लगानी साझेदार हो । नेपालको कुल प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानीमा भारतको हिस्सा करिब एकतिहाइ र... आइतबार, मंसिर ६, २०८३
सामाजिक सञ्जालका अल्गोरिदमले भ्रम र विकृति बढाए : शंकर पोखरेल टोखा नगर कमिटीले नेपाल संवत् ११४७ तथा मौलिक चाडपर्वका अवसरमा आइतबार आयोजना गरेको कार्यक्रममा उनले सामाजिक सञ्जालका अल्गोरिदम र प्रवि... आइतबार, मंसिर ६, २०८३
ताजा समाचारसबै
माइक्रोबस चोरेको आरोपमा दुई जना पक्राउ आइतबार, मंसिर ६, २०८३
राति पाटनका टोलमा किन पुगे कार्यवाहक प्रधानमन्त्री र गृहमन्त्री? आइतबार, मंसिर ६, २०८३
प्रधानमन्त्री बालेनको भ्रमणले दुई देशको सम्बन्धलाई नयाँ दिशा दिने भारतीय कुटनीतिज्ञको तर्क आइतबार, मंसिर ६, २०८३
बहराइनमा इरानी आक्रमण : दुई जना घाइते, साउदी, यूएई र कतारद्वारा निन्दा आइतबार, मंसिर ६, २०८३
भारत ‘ए’लाई पाकिस्तान ‘ए’ले दियो ३१४ रनको लक्ष्य, टसमा पनि भएन हात मिलान आइतबार, मंसिर ६, २०८३
सबै हेर्नुहोस
भिडियो ग्यालरीसबै
नेपाली कांग्रेस देउवा पक्षको राष्ट्रिय भेला (लाइभ)
नेपाली कांग्रेस देउवा पक्षको राष्ट्रिय भेला (लाइभ) शुक्रबार, साउन २९, २०८३
जरुरी सम्बोधनको बाध्यता किन? कांग्रेस बैठकमा विश्वप्रकाश शर्मा बोल्दै (लाइभ)
जरुरी सम्बोधनको बाध्यता किन? कांग्रेस बैठकमा विश्वप्रकाश शर्मा बोल्दै (लाइभ) शुक्रबार, साउन २९, २०८३
शेरबहादुर देउवा स्वदेश फर्किनुअघि विमानस्थलमा नेताकार्यकर्ताहरूकाे भीड
शेरबहादुर देउवा स्वदेश फर्किनुअघि विमानस्थलमा नेताकार्यकर्ताहरूकाे भीड बिहीबार, साउन २८, २०८३
लेखा समितिको बैठक (लाइभ)
लेखा समितिको बैठक (लाइभ) बुधबार, साउन २७, २०८३
राष्ट्रिय सभा बैठक (लाइभ)
राष्ट्रिय सभा बैठक (लाइभ) बुधबार, साउन २७, २०८३
सबै हेर्नुहोस
ट्रेण्डिङ
बञ्चराे प्रहारबाट घाइते तीन जनाकाे मृत्युु शनिबार, मंसिर ५, २०८३
दुई वटा सर्त राख्दै मेडिकल तथा डेन्टल कलेजहरूले गरे भर्ना नलिने घाेषणा आइतबार, मंसिर ६, २०८३
नवनियुक्त मुख्यमन्त्री सरोज कुमार यादवको सपथ आइतबार बिहान ११ बजे आइतबार, मंसिर ६, २०८३
किन जारी भयो पूर्वमुख्यमन्त्री इन्द्र बानियाँविरुद्ध पक्राउ पुर्जी ? आइतबार, मंसिर ६, २०८३
रिजन ढकालले पाए कार शनिबार, मंसिर ५, २०८३
सबै हेर्नुहोस
अन्तर्वार्ता
लुम्बिनी लायन्सलाई अझ बलियो बनाउँदै नेपाली क्रिकेटमा योगदान दिन चाहन्छौँ : अध्यक्ष जिसी नेपाल लाइभ
दरबारको दशैं सधैं सम्झिरहन्छु : आनन्द कार्की [दशैं वार्ता] नेपाल लाइभ
दशैंमा स्वास्थ्यको ख्याल राखौं, सन्तुलित खाना खाउँ नेपाल लाइभ
सबै हेर्नुहोस
विचारसबै
प्रधानमन्त्री बालेनको भारत भ्रमणको ‘स्ट्रकचरल एनालाइसिस’ नेपाल लाइभ
प्रधानमन्त्रीको भारत भ्रमण : ठोस नतिजाको अपेक्षा धर्मेन्द्र झा
वृहत् शान्ति सम्झौता भएको त्यो दिन र यो समय नेपाल लाइभ
विश्वशक्ति सहअस्तित्व र भाइचारातर्फ, कूटनीतिक इतिहासमा एउटा असाधारण दृश्य नेपाल लाइभ
सबै हेर्नुहोस
ब्लग
आईजीपी प्रकरणः दोहोरिएला रुक्मांगद कटवाल काण्ड? शनिबार, कात्तिक २८, २०८३
राइड शेयरिङमा मनपरी भाडा र असमान प्रतिस्पर्धा शनिबार, कात्तिक २८, २०८३
भिन्तुना आन्दोलनः म्हपुजाको दिन प्रधानमन्त्री उपस्थित भएको त्यो क्षण मंगलबार, कात्तिक २४, २०८३
सबै हेर्नुहोस
लोकप्रिय
बसबरिया गाउँपालिकाका अध्यक्ष पक्राउ बुधबार, मंसिर २, २०८३
आईजीपी पुनर्बहालीका लागि सर्वोच्चको इजलासमा बहस, दानबहादुर कार्कीलाई आजै काममा फर्काउने आदेश गर्न वरिष्ठ अधिवक्ताहरूको जोडबल बुधबार, मंसिर २, २०८३
आईजीपी विवाद :  प्रहरी महानिरीक्षक बढुवासम्बन्धी रिटको शब्दावली सर्वोच्चबाट संशोधन शुक्रबार, मंसिर ४, २०८३
बझाङमा अटो दुर्घटना अपडेट: मृत्यु हुनेको संख्या ४ पुग्यो, चालक नियन्त्रणमा सोमबार, कात्तिक ३०, २०८३
स्कुटर दुर्घटनामा दुई जनाकाे मृत्युु सोमबार, कात्तिक ३०, २०८३
सबै हेर्नुहोस
Nepal Live
Nepal Live

सम्पर्क ठेगाना

Nepal Live Publication Pvt. Ltd.,
Anamnagar, Kathmandu, Nepal

DEPARTMENT OF INFORMATION
AND BROADCASTING
Regd Number :

1568/ 076-077
अध्यक्ष : अनिल न्यौपाने
प्रधान सम्पादक : राम प्रसाद दाहाल

टेलिफोन

News Section: +977-1-5705056
Account : +977-1-5705056
Sales & Marketing: 9841877998 (विज्ञापनका लागि मात्र)
Telephone Number: 01-5907131

ईमेल

[email protected]
[email protected]

मेनु

  • गृहपृष्ठ
  • मुख्य समाचार
  • बिजनेस लाइभ
  • ईन्टरटेनमेन्ट लाइभ
  • स्पोर्टस लाइभ
  • महाधिवेशन विशेष
  • अभिलेख
  • कोरोना अपडेट
  • स्थानीय निर्वाचन
  • प्रतिनिधि सभाकाे निर्वाचन
  • युनिकोड
Nepal Live

सूचना विभाग दर्ता नं.

१५६९/०७६-७७

ईमेल

[email protected]
© 2026 Nepal Live. All rights reserved. Site by: SoftNEP
सर्च गर्नुहोस्