• गृहपृष्ठ
  • मुख्य समाचार
  • नेपाल लाइभ

    • राजनीति
    • निर्वाचन विशेष
    • अनुसन्धान
    • प्रवास
    • विचार
    • फिचर
    • समाचार
    • ब्लग
    • समाज
    • अन्तर्वार्ता
    • सुरक्षा/अपराध
    • साहित्य डबली
    • विश्व
    • कोरोना अपडेट
    • नेपाल लाइभ विशेष
    • जीवनशैली
    • भिडियो

    बिजनेस लाइभ

    • अर्थ समाचार
    • बैंक/बिमा/सेयर
    • पर्यटन-उड्डयन
    • अटो
    • पूर्वाधार
    • श्रम-रोजगार
    • कृषि
    • कर्पोरेट
    • सूचना-प्रविधि
    • बिजनेस लाइभ भिडियो
    • बिजनेस टिप्स
    • अन्तर्वार्ता - विचार

    इन्टरटेनमेन्ट लाइभ

    • समाचार
    • सिनेमा
    • अन्तर्वार्ता
    • रंगमञ्च
    • फिल्म समीक्षा
    • गसिप
    • संगीत
    • विचार-विश्लेषण
    • इन्टरटेनमेन्ट लाइभ भिडियो
    • सञ्जाल
    • फेसन
    • मोडल

    स्पोर्टस लाइभ

    • फिचर
    • फुटबल
    • क्रिकेट
    • अन्य
    • लेख-विश्लेषण
    • अन्तर्वार्ता
हाम्रो बारेमा
  • हाम्रो बारेमा
शुक्रबार, मंसिर ४, २०८३ Fri, Nov 20, 2026
  • गृहपृष्ठ गृहपृष्ठ
  • राजनीति
  • निर्वाचन विशेष
  • अनुसन्धान
  • बिजनेस लाइभ
  • इन्टरटेन्मेन्ट लाइभ
  • स्पोर्टस लाइभ
  • प्रवास
  • भिडियो

बिजनेस लाइभ

  • अर्थ समाचार
  • बैंक/बिमा/सेयर
  • पर्यटन-उड्डयन
  • अटो
  • पूर्वाधार
  • श्रम-रोजगार
  • कृषि
  • कर्पोरेट
  • सूचना-प्रविधि
  • अन्य
    • बिजनेस लाइभ भिडियो
    • बिजनेस टिप्स
    • अन्तर्वार्ता - विचार

इन्टरटेन्मेन्ट लाइभ

  • समाचार
  • सिनेमा
  • अन्तर्वार्ता
  • रंगमञ्च
  • फिल्म समीक्षा
  • गसिप
  • संगीत
  • विचार-विश्लेषण
  • इन्टरटेनमेन्ट लाइभ भिडियो
  • अन्य
    • सञ्जाल
    • फेसन
    • मोडल

स्पोर्टस लाइभ

  • मुख्य समाचार
  • फिचर
  • फुटबल
  • क्रिकेट
  • अन्य
  • लेख-विश्लेषण
  • अन्तर्वार्ता
विश्व

तेलमा राजनीति : शैतानकाे मुत्रमा डुबेकाे टिपप्णीदेखि ड्राेन आक्रमणसम्म

64x64
नेपाल लाइभ बुधबार, असोज १५, २०७६  ०९:२८
1140x725

काठमाडाैं- सन् १८५९ अगष्ट २७। अमेरिकी व्यापारी एडविन ड्रेकलाई एक म्यासेज आयो। जुन पढेर उनी अवाक भए। यसरी उनलाई अवाक बनाउने म्यासेजमा लेखिएको थियो- ‘आफ्नो ऋण तिर्नुहोला, हार मान्नु र घर फर्किनु।' सो समय ड्रेक ‘रक आयल’को खोजी गरिरहेका थिए। यो एक प्रकारको खैरो रङको कच्चा तेल हो।

पश्चिमी पेनसिल्वेनियाको जग्गामा यो तेलको बुलबुले देखिएको थियो। ड्रेकको चाहना यो ‘रक आयल’बाट मट्टितेल निकाल्ने थियो, जसका कारण बत्ती बल्न सकियोस्। उक्त समयमा बत्ती बाल्नका लागि ह्वेलबाट निस्कने तेलको प्रयोग हुने गर्दथ्यो र यो बिस्तारै पाउन कठिन र महँगो हुँदै गइरहेको थियो।

उक्त म्यासेज पाउनुभन्दा केही समय पहिले कुवामा खन्दा तेल फेला परेको थियो। कुवा खनेपछि तेल बाहिर निस्कँदा २१ मिटर उचाइसम्म फोहोरा फालेको थियो। यो घटनाले ह्वेल माछालाई बचायो र दुनियाँ बदल्न सुरु पनि भयो।

तेल खोजीको एक वर्ष
ड्रेकले जुन स्थानमा तेल फेला परेका थिए, त्यसको केही किलोमिटर दक्षिणमा जे भयो त्यसले वर्षौंपछि हुने घटनाको संकेत गर्‍‍यो।

'न्युर्योक टाइम्स'मा छापिएको एक रिर्पोटअनुसार सन् १८६४ मा पेनसिल्वेनियाको पिटहोल सिटीमा जब तेलको खोजी भएको थियो, त्यहाँ दर्जनौँ माइल दूरीमा करिब ५० जना मानिसको पनि बसोबास थिएन।

तर, तेलको खोजी सुरु भएको एक वर्षभित्र पिटहोल सिटीमा १० हजार मानिस बसोबास गर्न थालिसकेका थिए। ५० होटल, देशको व्यस्त पोष्ट अफिस, दुई टेलिग्राम सेन्टर र दर्जनौँ 'फायर प्लेस' खुले।

बदलिदो परिस्थितिमा केही मानिस धनी पनि हुन थाले। तर, पिटहोल सिटीले एक असली अर्थव्यवस्थाको दोस्रो आवश्यकता भने पूरा गर्न सकेको थिएन। यसको नतिजा पनि यही भयो कि पिटहोल सहरको चमक एक सालभित्रै फिक्का भयो। पिटहोलको तेल निर्भर अर्थव्यवस्थाले धेरै जादु चलाउन सकेन तर मानिसहरुको तेलप्रतिको चाहाना र आवश्यकता आकाशिदै गयो।

Ncell 2
Ncell 2
nimb
nimb

विश्व उर्जाको आवश्यकता
अव अवश्यकता यस्तो भएको छ कि दुनियाँको अर्थव्यवस्था तेलमा निर्भर भइरहेको छ। विश्वको उर्जा आवश्यकताको एक तिहाइ माग यसले पूरा गर्दै आएको छ। कोइलाभन्दा धेरै परमाणु, बिजुली र गैर-परम्परागत उर्जाको संयुक्त स्रोतभन्दा दुई गुणा बढी क्षमता तेलमा पाइयो।

तेल, ग्यास र बिजुलीले हाम्रो आवश्यकताको एक चौथाइ माग पुरा गर्ने गर्दछ। एडविन ड्रेकलाई लागेको थियो कि ग्यास कसैले किन्ने छैनन् तर कम्बुस्टन इन्जिनले उनको यो सोचलाई फिक्का बनाइदियो।

कारदेखि ट्रक, मालबाहक विमानदेखि जेट एयरसम्म सोही तेलले दुनियाँ चलिरहेको छ। सन् १९७३ केही अरब राष्ट्रहरुले अन्य राष्ट्रहरुमा तेल बिक्रीमा रोक लगाउने घोषणा गरे। उक्त समयमा ६ महिनाभित्रै तेलको मूल्य ३ डलरप्रति ब्यारेलबाट १२ डलर पुगेको थियो। यो घटनापछि दुनियाभरमा आर्थिक मन्दी छायो। सन् १९७८,१९९० र २००१ मा तेलको मूल्य फेरि वृद्धि भयो, जसको असर अमेरिकामा आर्थिक मन्दी देखियो।

max tiger cn

max tiger cn
tvs-dashain-2083

tvs-dashain-2083

केही अर्थशास्त्रीले सन् २००८ मा विश्वभर आर्थिक मन्दी आउनुमा तेलको मूल्यमा भएको वृद्धिलाई मानेका थिए। जसो-जसो तेलको मूल्य बढ्दै जान्थो, अर्थव्यवस्था पनि सोही रेखामा आफ्नो बाटो बनाइरहेको हुन्थ्यो। तेलको इतिहासमा आधारित डेनियल येरगिनको पुस्तक ‘द प्राइज’को सुरुवात विस्टन चर्चिलको एक दुविधाबाट सुरु हुन्छ। सन् १९११ मा चर्चिललाई रोयल नेवी (बेलायतको शाही नौसेना)का प्रमुखमा नियुक्त गरिएको थियो ।

तेल बिक्रीबाट समृद्धिको यात्रा
अप्रिल १९१२ मा चर्चिलको निर्णयले यस्तो तर्कलाई प्रतिविम्वित गरेको थियो- तेलमा विश्व राजनीतिक आकार बदल्न सक्छ।

चर्चिलको निर्णयपछि ब्रिटिश ट्रेजरी बिपी (ब्रिटिस पेट्रोलियम)ले पूर्ववर्ती एंग्लो-फारसी आयल कम्पनीमा बहुमत हिस्सा खरिद गर्‍यो।

१९५१ मा इरान सरकारले तेल कम्पनीको राष्ट्रियकरण गर्ने घोषणा गर्‍यो। अंग्रेजहरुले यसको विरोध गरे। उक्त कम्पनी आफ्नो भएको दावी अंग्रेजहरुले गरे, त्यसको जवाफमा इरानले ‘यो हाम्रो तेल हो’ भन्यो।

तेलको क्षेत्रमा केही देशले धेरै राम्रो गरे। साउदी अरब यस्तै मध्येको एक देश हो। जो तेल बेचेरै धनी भयो। साउदीको सरकारी तेल कम्पनी एप्पल, गुगल र अमेजनधन्दा धेरै मूल्यवान छ। साउदी अरबको विश्वभरमा २८ ठाउँमा तेलका कार्यालय छन्भ ने यी कार्यालयमा ७६ हजार व्यक्ति प्रत्यक्षरुपमा संलग्न छन्।

साउदी अरबमा दुनियाको सवैभन्दा लाभदायक तेल कम्पनी थियो, जसमा केही समय पहिले ड्रोन हमला भयो। यो आक्रमणपछि तेलको मूल्यले विश्वभर आकाश छुनसक्ने अनुमान गरिँदै आएको छ।

इराकदेखि इरान र भेनेजुएलादेखि नाइजेरियासम्मले तेलबाटै समृद्ध हासिल गरे। उनीहरुले तेल खोजलाई धन्यवाद दिएका छन् तर अर्थशास्त्रीहरुले ‘तेल अभिशाप’ भन्दै आएका छन्। यसमा १९६० को दशकको शुरुवातमा भेनेजुएलाका पेट्रोलियम पदार्थमन्त्री जुआन पाब्लो पेरेन्ज अल्फोन्जले स्पष्ट वर्णन गरेका थिए। उनले १९७५ मा भनेका थिए, ‘यो शैतानको मलमुत्र हो, हामी यो शैतानको मलमुत्रमा डुबिरहेका छौं।’

तेलको विकल्पमा के?
तेल निर्यात गर्ने देशहरुको मुद्राको मूल्य बढिरहेको हुन्छ। तेल उत्पादन गर्ने देशका लागि तेलबाहेक अन्य सवै चीज महँगो लाग्ने गर्दछ। ऐतिहासिक रुपमा कैंयौँ राजनेताले आफ्ना सहयोगीको साथ लिएर तेलमा एकाधिकार जमाउने प्रयास पनि गरेका थिए।

तेलकै कारण विश्व अर्थव्यवस्था विभिन्न समयमा उतारचढावपूर्ण बाटो हुँदै गुज्रिएको छ। यही कारण तेलको बदलामा केही अर्काे वस्तुको प्रयोग थालिनुपर्ने तर्क पनि उठ्ने गरेका छन्। यो जलवायु परिर्वतनको एक असर समेत हुने भएकाले यस विकल्पको बारेमा विश्वभर विभिन्न तहमा छलफल भइरहेको छ।

तेलले ब्याट्रीको स्थान पनि ओगटेको छ। एक किलोग्राम ग्यासलिनमा त्यही बराबरको उर्जा हुन्छ, जुन ६० किलोग्राम ब्याट्रीमा हुने गर्दछ।

इलोक्ट्रिक कार कम्पनीले 'टेस्ला' नामक अग्रणी ब्याट्रीको विकास गरिरहेका छन्। एक समय थियो, जब लाग्दथ्यो कि तेलको मूल्य नियन्त्रण बाहिर जाँदैछ। यही समयपछि नविकरणीय उर्जातर्फ अर्थव्यवस्था अगाडि बढ्नुपर्ने प्रेरणा मिलेको थियो। आज तेलको जति मात्रा फेला परेको छ त्योभन्दा धेरै माग भइरहेको छ।

कैंयौँ आलोचकहरुबाट तेलका सम्भावित दिर्घकालीन पर्यावरणीय परिणामलाई लिएर धेरै आशंकाहरु व्यक्त गरिँदै आएको छ। अहिलेलाई यत्ति भन्न सकिन्छ कि विश्व शैतानको मलमुत्रमा डुबिरहेको छ र यसको आवश्यकता दिन प्रतिदिन बढ्दै गएको छ।

(टिम हरफोर्डले बिबिसी हिन्दीका लागि तयार पराेको यो सामाग्री ‍दुर्गा दुलाले भावानुवाद गरेका हुन्।)

प्रकाशित मिति: बुधबार, असोज १५, २०७६  ०९:२८

नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो, सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा पठाउनु होला।

प्रतिक्रिया दिनुहोस्
64x64
नेपाल लाइभ
Nepal’s independent digital media. Offers quick current affairs update, analysis and fact-based reporting on politics, economy and society. http://nepallive.com
लेखकबाट थप
आईजीपी विवाद :  प्रहरी महानिरीक्षक बढुवासम्बन्धी रिटको शब्दावली सर्वोच्चबाट संशोधन
स्थानीय तहको निर्वाचन वैशाख र प्रदेशको निर्वाचन मंसिरमा गर्ने प्रस्ताव
स्वदेशी उत्पादन बढाएर मात्रै नेपालको समृद्धि सम्भव छ : मन्त्री साह
सम्बन्धित सामग्री
रोहिंग्या नरसंहारमा म्यानमार दोषी ठहर, पीडितलाई क्षतिपूर्ति र सुरक्षित फिर्तीको व्यवस्था गर्न आदेश नेदरल्यान्ड्सको हेगस्थित अन्तर्राष्ट्रिय न्यायालयका अध्यक्ष न्यायाधीश युजी इवासावाले बिहीबार फैसला सुनाउँदै सन् २०१७ मा म्यानमारको स... बिहीबार, मंसिर ३, २०८३
ट्रम्प–पुटिन र सीबीचको शिखर बैठक सुरु चीनको सेन्जेनमा जारी एसिया प्रशान्त आर्थिक सहयोग (एपेक) शिखर सम्मेलनका अवसरमा बिहीबार तीन देशका राष्ट्रप्रमुखबीच उच्चस्तरीय वार्ता स... बिहीबार, मंसिर ३, २०८३
एपेक बैठकमा सहभागी हुन अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्प चीन पुगे अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प ३३औं एसिया प्रशान्त आर्थिक सहयोग (एपेक) अर्थतन्त्रका नेताहरूको बैठकमा सहभागी हुन चीनको शेन्जेनस्थि... बिहीबार, मंसिर ३, २०८३
ताजा समाचारसबै
आईजीपी विवाद :  प्रहरी महानिरीक्षक बढुवासम्बन्धी रिटको शब्दावली सर्वोच्चबाट संशोधन शुक्रबार, मंसिर ४, २०८३
स्थानीय तहको निर्वाचन वैशाख र प्रदेशको निर्वाचन मंसिरमा गर्ने प्रस्ताव शुक्रबार, मंसिर ४, २०८३
स्वदेशी उत्पादन बढाएर मात्रै नेपालको समृद्धि सम्भव छ : मन्त्री साह शुक्रबार, मंसिर ४, २०८३
निर्वाचन आयोगको आह्वानमा राजनीतिक दलका शीर्ष नेताहरूको बैठक शुक्रबार, मंसिर ४, २०८३
‘अब चुप लागेर नबस्नुहोस्’ भन्दै युवालाई नेतृत्वमा आउन ज्ञानेन्द्र शाहीको आह्वान, जारी गरे पाँच पृष्ठको अपिल (पुर्णपाठ) शुक्रबार, मंसिर ४, २०८३
सबै हेर्नुहोस
भिडियो ग्यालरीसबै
नेपाली कांग्रेस देउवा पक्षको राष्ट्रिय भेला (लाइभ)
नेपाली कांग्रेस देउवा पक्षको राष्ट्रिय भेला (लाइभ) शुक्रबार, साउन २९, २०८३
जरुरी सम्बोधनको बाध्यता किन? कांग्रेस बैठकमा विश्वप्रकाश शर्मा बोल्दै (लाइभ)
जरुरी सम्बोधनको बाध्यता किन? कांग्रेस बैठकमा विश्वप्रकाश शर्मा बोल्दै (लाइभ) शुक्रबार, साउन २९, २०८३
शेरबहादुर देउवा स्वदेश फर्किनुअघि विमानस्थलमा नेताकार्यकर्ताहरूकाे भीड
शेरबहादुर देउवा स्वदेश फर्किनुअघि विमानस्थलमा नेताकार्यकर्ताहरूकाे भीड बिहीबार, साउन २८, २०८३
लेखा समितिको बैठक (लाइभ)
लेखा समितिको बैठक (लाइभ) बुधबार, साउन २७, २०८३
राष्ट्रिय सभा बैठक (लाइभ)
राष्ट्रिय सभा बैठक (लाइभ) बुधबार, साउन २७, २०८३
सबै हेर्नुहोस
ट्रेण्डिङ
नेपाल सरकारका पूर्व मुख्यसचिव एक नारायण अर्याल पक्राउ शुक्रबार, मंसिर ४, २०८३
आफैँलाई गोली हानेका न्यायाधीशका पीएसओकाे उपचारका क्रममा मृत्यु शुक्रबार, मंसिर ४, २०८३
यस्ता छन् मन्त्रिपरिषद्का सात निर्णय शुक्रबार, मंसिर ४, २०८३
अपहरण गरी बन्धक बनाइएका व्यक्तिको सकुशल उद्धार, संलग्न व्यक्तिहरु पक्राउ बिहीबार, मंसिर ३, २०८३
हुम्लाको चंखेली गाउँपालिकाका अध्यक्ष पक्राउ शुक्रबार, मंसिर ४, २०८३
सबै हेर्नुहोस
अन्तर्वार्ता
लुम्बिनी लायन्सलाई अझ बलियो बनाउँदै नेपाली क्रिकेटमा योगदान दिन चाहन्छौँ : अध्यक्ष जिसी नेपाल लाइभ
दरबारको दशैं सधैं सम्झिरहन्छु : आनन्द कार्की [दशैं वार्ता] नेपाल लाइभ
दशैंमा स्वास्थ्यको ख्याल राखौं, सन्तुलित खाना खाउँ नेपाल लाइभ
सबै हेर्नुहोस
विचारसबै
विश्वशक्ति सहअस्तित्व र भाइचारातर्फ, कूटनीतिक इतिहासमा एउटा असाधारण दृश्य नेपाल लाइभ
छठ घाटमा राजनीतिक उपस्थिति : ‘भक्ति’ कि ‘शक्ति’ को खोजी धर्मेन्द्र झा
रावणका दश शिरदेखि लुसिफरको पतनसम्मः नेपालको राजनीतिमा शक्ति र अहंकार सुरेश गिरी
लोकपर्व छठ र यसका विभिन्न महत्वहरु आनन्द अस्तित्व
सबै हेर्नुहोस
ब्लग
आईजीपी प्रकरणः दोहोरिएला रुक्मांगद कटवाल काण्ड? शनिबार, कात्तिक २८, २०८३
राइड शेयरिङमा मनपरी भाडा र असमान प्रतिस्पर्धा शनिबार, कात्तिक २८, २०८३
भिन्तुना आन्दोलनः म्हपुजाको दिन प्रधानमन्त्री उपस्थित भएको त्यो क्षण मंगलबार, कात्तिक २४, २०८३
सबै हेर्नुहोस
लोकप्रिय
बसबरिया गाउँपालिकाका अध्यक्ष पक्राउ बुधबार, मंसिर २, २०८३
विरोध हुँदाहुँदै सूचना प्रकाशन शनिबार, कात्तिक २८, २०८३
आईजीपी पुनर्बहालीका लागि सर्वोच्चको इजलासमा बहस, दानबहादुर कार्कीलाई आजै काममा फर्काउने आदेश गर्न वरिष्ठ अधिवक्ताहरूको जोडबल बुधबार, मंसिर २, २०८३
पृथ्वी राजमार्गसहित दुई सडकखण्ड अवरुद्ध शनिबार, कात्तिक २८, २०८३
बझाङमा अटो दुर्घटना अपडेट: मृत्यु हुनेको संख्या ४ पुग्यो, चालक नियन्त्रणमा सोमबार, कात्तिक ३०, २०८३
सबै हेर्नुहोस
Nepal Live
Nepal Live

सम्पर्क ठेगाना

Nepal Live Publication Pvt. Ltd.,
Anamnagar, Kathmandu, Nepal

DEPARTMENT OF INFORMATION
AND BROADCASTING
Regd Number :

1568/ 076-077
अध्यक्ष : अनिल न्यौपाने
प्रधान सम्पादक : राम प्रसाद दाहाल

टेलिफोन

News Section: +977-1-5705056
Account : +977-1-5705056
Sales & Marketing: 9841877998 (विज्ञापनका लागि मात्र)
Telephone Number: 01-5907131

ईमेल

[email protected]
[email protected]

मेनु

  • गृहपृष्ठ
  • मुख्य समाचार
  • बिजनेस लाइभ
  • ईन्टरटेनमेन्ट लाइभ
  • स्पोर्टस लाइभ
  • महाधिवेशन विशेष
  • अभिलेख
  • कोरोना अपडेट
  • स्थानीय निर्वाचन
  • प्रतिनिधि सभाकाे निर्वाचन
  • युनिकोड
Nepal Live

सूचना विभाग दर्ता नं.

१५६९/०७६-७७

ईमेल

[email protected]
© 2026 Nepal Live. All rights reserved. Site by: SoftNEP
सर्च गर्नुहोस्