काठमाडौं — दुर्गा पक्ष अर्थात् नवरात्रको छैटौँ दिन शुक्रबार वैदिक सनातन परम्पराअनुसार दसैँ घर तथा पूजा कोठामा नौ दुर्गामध्येकी छैटौँ देवी कात्यायनीको विधिपूर्वक पूजा आराधना गरिँदै छ।
विभिन्न पौराणिक ग्रन्थमा उल्लेख भएअनुसार देवताहरूको कार्यसम्पादनका लागि भगवती देवी कात्यायन ऋषिको आश्रममा अत्यन्त सुन्दरी कुमारीका रूपमा अवतार लिएकी थिइन्। उनको बालसौन्दर्यबाट मुग्ध भएका कात्यायन ऋषिले उनलाई पुत्रीका रूपमा स्वीकार गरेकाले देवीको नाम कात्यायनी रहन गएको धार्मिक मान्यता छ।
कात्यायनी देवीको प्रतिमा लक्षणमा शार्दूल वाहन भएकी, दानवको संहार गर्ने, हातमा खड्ग लिएकी, एउटै चुल्ठो भएकी, कानमा जपापुष्प तथा यार्लिङ लगाएकी, गधामा बसेकी, नग्न, ठूलठूला ओठ भएकी र शरीरमा तेल घसेकी देवीका रूपमा वर्णन गरिएको पाइन्छ। यिनै देवीको आज विशेष पूजा आराधना गरिन्छ।
नवरात्रको पहिलो दिन असोज २५ गते आइतबार दसैँ घर वा पूजा कोठामा वैदिक विधिअनुसार घटस्थापना गरी जौँको जमरा राखिएको थियो। सोही दिन घटस्थापना गरिएको स्थानमा नौ दुर्गामध्येकी पहिलो देवी शैलपुत्रीको आह्वान गरी विधिपूर्वक पूजा आराधना गरिएको थियो।
नवरात्रको दोस्रो दिन सोमबार दोस्रो देवी ब्रह्मचारिणीको आह्वान गरी पूजा आराधना गरिएको थियो। तेस्रो दिन मंगलबार चन्द्रघण्टा देवीको निष्ठापूर्वक पूजा गरियो भने चौथो दिन बुधबार कुष्माण्डा देवीको विधिपूर्वक आराधना गरियो। त्यस्तै, पाँचौँ दिन शुक्रबार स्कन्दमाता देवीको पूजा आराधना गरिएको थियो।
नवरात्रको छैटौँ दिन आज कात्यायनी देवीको विधिपूर्वक पूजा आराधना भइरहेको छ।
नवरात्रका नौ दिन घटस्थापना गरिएको स्थानमा दुर्गा सप्तशती (चण्डी), श्रीमद्देवी भागवतलगायत देवीका स्तोत्र पाठ गर्ने परम्परा छ। धार्मिक विश्वासअनुसार यस अवधिमा देवीको आराधना गरी पूजा गरेमा शक्ति, ऐश्वर्य र विद्या प्राप्त हुन्छ।
यही धार्मिक मान्यताका आधारमा वैदिक सनातन धर्मावलम्बीले हरेक वर्ष आश्विन शुक्ल प्रतिपदादेखि नवमीसम्म दुर्गा देवीको विशेष पूजा आराधना गर्ने गर्छन्।
नवरात्रका नौ दिन पूजा आराधना गरेपछि प्रसादस्वरूप लगाइने टीका र जमरा देशका धेरै भागमा विजयादशमीदेखि कोजाग्रत पूर्णिमासम्म लगाउने चलन छ। कतिपय स्थानमा भने कुल परम्पराअनुसार विजयादशमीका दिन मात्रै टीका र जमरा लगाउने प्रचलन रहेको छ।
शास्त्रीय मान्यताअनुसार दुर्गा पक्षभर अर्थात् कोजाग्रत पूर्णिमासम्म दुर्गा देवीको प्रसादस्वरूप टीका र जमरा लगाउन सकिने धर्मशास्त्रविद् प्रा. डा. देवमणि भट्टराई बताउँछन्। यसरी नेपालीले १५ दिनसम्म बडादसैँ पर्व हर्षोल्लासका साथ मनाउने गर्छन्।
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1789010467.jpg)
-1786602170.png)
