धनगढी- २०७२ भदौ ७ गते। टीकापुर।
थारुवान/थरुहट संघर्ष समितिको आह्वानमा टीकापुर वरिपरिका गाउँबाट हजारौंको संख्यामा प्रदर्शनकारी टीकापुर ओइरिँदै थिए। टीकापुर आसपासका क्षेत्रमा प्रशासनले कर्फ्यु लगाइसकेको थियो। आन्दोलनकारी कर्फ्यु तोडेर अघि बढे। प्रहरीले रोक्ने प्रयास गर्यो। भिडन्तको अवस्था सिर्जना भयो। आन्दोलनकारीको हिंसात्मक आक्रमणबाट एक एसएसपीसहित ८ जना सुरक्षाकर्मी र डेढ वर्षीय बालकले ज्यान गुमाए।
टीकापुरको त्यो नृशंस घटनामा संलग्न भएको भन्दै प्रहरीले ५८ जनाविरुद्ध मुद्दा दायर गर्यो। अहिलेसम्म प्रतिनिधिसभा सदस्य रेशमलाल चौधरीसहित २५ जना पक्राउ परेका छन्। ३२ जना अझै फरार सूचीमा छन्।
प्रहरीले घटनाको मुख्य योजनाकारका रुपमा दाबी गरेको कैलाली १ बाट निर्वाचित चौधरीले गत फागुनमा अदालत सामु आत्मसमर्पण गरेका थिए। उनी अहिले काठमाडौंको डिल्लीबजार कारागारमा छन्। टीकापुर घटनामा संलग्न रहेको आरोपमा पक्राउ परेका मध्ये २४ जना पुर्पक्षका लागि कैलाली कारागारमा रहेका छन्। दुई जना बालकलाई भने पोखरा सुधार गृहमा राखिएको छ।
टीकापुर घटनाको पहिलो पेसीले थुनामा रहेकालाई अदालतमा उपस्थित गराएर साक्षीसहित उपस्थित हुन आदेश दिइसकेको छ। अदालतले बादी र प्रतिबादीलाई आगामी २४ गते अदालतमा उपस्थित हुन आदेश दिएको हो।
घटना भएको तीन वर्ष बित्दासमेत अदालतबाट कुनै सुनुवाइ नभएको पुर्पक्षका लागि थुनामा रहेका अभियुक्तहरुको गुनासो छ। पीडितहरुले पनि न्याय पाएको महसुस गर्न सकेका छैनन्।
प्रहरी वरिष्ठ उपरीक्षक, २ प्रहरी निरीक्षकसहित ८ सुरक्षाकर्मी र एक नाबालकको हत्या भएको सो घटनालाई बेलाबेला राजनीतिक आन्दोलनको रुपमा पनि चित्रण गरिँदै आइएको छ। तर, पीडितका परिवार त्यो मान्नै तयार छैनन। उनीहरुले दोषीलाई राजनीतिक हिसाबले उन्मुक्ति दिन खोजिएको आरोप लगाएका छन्।
‘देशको रक्षा गर्नका लागि ज्यानको आहुति दिनेहरुलाई राज्यले सम्मान दिन सकेन, उल्टै दोषीलाई उन्मुक्ति दिएर जोगाउने चलखेल भइरहेको छ,' टीकापुर घटनामा ज्यान गुमाएका प्रहरी निरीक्षक केशव बोहराका बुबा प्रेमसिंहले भने, ‘हामीले पनि न्याय पाउनुपर्छ, नत्र राजनीतिको आडमा दोषीलाई बचाउने षड्यन्त्र भएमा न्यायका लागि लड्छौं।’
राष्ट्रिय जनता पार्टीका शीर्ष नेताहरुले यसलाई राजनीतिक मुद्दा बनाउनुपर्ने भनेर सरकारलाई दबाब दिइरहँदा पीडितहरु सशंकित बनेका छन्।
थुनामा रहेकाहरुको पीडा
टीकापुर घटनामा थुनामा रहेका अभियुक्तहरू राजनीतिक क्रियाकलापसँगै विभिन्न व्यवसायमा संलग्न थिए। उनीहरुका परिवारमाथि यतिबेला आर्थिक बोझ थपिएको छ। बैंकबाट ऋण लिएर व्यवसाय गरेका कतिपयले समयमा ऋण तिर्न नसकेपछि धरौटी स्वरुप राखिएको चलअचल सम्पत्ति लिलामी प्रक्रियामा पुगेको छ।
जिल्ला अदालत कैलालीले सर्वसाधारणको लागि ५ गते बढाबढ प्रक्रिया अनुसार लिलाम गर्ने सूचना जारी गरे पनि लक्ष्मण थारुले ‘नगद दिने’ भनेर निवेदन पेस गरेपछि अहिले लिलाम प्रक्रिया स्थगित गरेको कैलाली जिल्ला अदालतका नायव सुब्बा जयदेव भट्टले बताए।
लक्ष्मणले २०७२ सालभन्दा पहिले काठमाडौंमा थारु भिलेज रिसोर्ट सञ्चालन गर्दै आएका थिए। २०७२ सालको सुरुवातदेखि चर्किएको थरुहट/थारुवान आन्दोलनको नेतृत्व गरेका उनको होटल फस्टाउन नपाउँदै बन्द भयो।
सञ्चालनको क्रममा होटलकै एक साझेदार काठमाडौं महानगरपालिका–३४ नयाँ बानेश्वरका रविन्द्र चौधरीलाई भुक्तान गर्नुपर्ने साँवा ब्याजसहितको २१ लाख २६ हजार २ सय ३१ रुपैयाँ अझै भुक्तानी गर्न नसकेको उनले बताए।
त्यसताका नेता लक्ष्मणले भुक्तानीको लागि जारी गरेको चेक बाउन्स भएपछि रविन्द्रले जिल्ला अदालत काठमाडौंमा साँवाब्याज सहितको रकम भराई पाऊँ भनी मुद्दा दायर गरेका थिए। मुद्दाको सुनुवाइ गर्दै अदालतले उनको जायजेथाबाट असुली आदेश कार्यान्वयनको लागि जिल्ला अदालत कैलालीलाई पत्राचार गरेको थियो।
अदालतका नासु भट्टका अनुसार नेता लक्ष्मणसहित उनका दाजु नैनकुमार र भाइ धनकुमारको संयुक्त स्वामित्वमा रहेको धनगढी उपमहानगरपालिका–१८ (साबिक फूलबारी गाविस–१) स्थित कित्ता नम्बर ६६३ को ६८५ वर्गमिटर कित्ता नम्बर ६६४ को १०२० वर्गमिटर र कित्ता नम्बर ६६७ को ३३० मध्ये ८ दशमलव ८ वर्ग मिटर क्षेत्रफलको पश्चिम तर्फको जमिन लिलाम हुने सूचना जारी गरिएको थियो। तीनै कित्ताको न्यूनतम मूल्य २१ लाख ३० हजार रुपैयाँ निर्धारण गरिएको थियो।
कैलाली कारागारमा थुनामा रहेका लक्ष्मण भन्छन्, 'टीकापुर घटना हुनुपूर्व थारु भिलेज रिसोर्ट सञ्चालन गरेको थिएँ। तर, घटनापछि रिसोर्ट बन्द हुने अवस्था भयो।'
घटनापछि लक्ष्मण भैरहवाबाट पक्राउ परेका थिए।
अर्का थरुहट नेता एवं थरुहट/थारुवान संयुक्त संघर्ष समिति कैलालीका संयोजक लाहुराम चौधरीको पनि व्यापार व्यवसाय चौपट भएको छ। उनले धनगढीको मिलन चोकमा अजगर काष्ठ फर्निचर उद्योग सञ्चालन गरेका थिए।
धनगढीस्थित एनआइसी एसिया बैंकबाट ऋण लिएर कारोबार थालेका उनी थुनामा परेपछि कारोबार बन्द भयो। गत वर्ष नै बैंकले नियमित ब्याज र साँवा बुझाउन नसकेको भन्दै धरौटी राखेको धनगढीस्थित दुई जग्गामा बनेको एकतले घरसहित लिलामीको सूचना प्रकाशन गरेको थियो।
सद्भाव बढ्दै
टीकापुर घटना हुनुअगाडि देखिनै ‘थारु’ र ‘पहाडी’ समुदायबीच दुरी बढ्दै गयो। टीकापुरमा प्रहरीसहित बालकको हत्या भएपछि त्यसले झन् चर्को रुप लियो।
टीकापुर नगरपालिकाका प्रमुख तपेन्द्रबहादुर रावल भन्छन्, 'घटनाको केही महिनासम्म दुरी बढे पनि बिस्तारै दुवै समुदायबीच सद्भाव वृद्धि हुँदै गएको छ। केही समय मन अमिलो भए पनि हाल सम्बन्ध विस्तार हुँदै जान थालेको छ। थारु र पहाडी समुदायबीच पारिवारिक सम्बन्धमा सुधार आएको छ।'
थारु र पहाडी समुदायको मिश्रित बसोबास रहेको जानकी गाउँपालिका अध्यक्ष प्रदीप चौधरी भने स्थानीय तहको निर्वाचनले दुई समुदायबीचको वैमनस्यता कम गराएको बताउँछन्।
गतवर्ष टीकापुर र आसपासका क्षेत्रमा दुवै समुदायका उम्मेदवारहरु विजयी भए। वडा तहमा थारु समुदायका प्रतिनिधि निर्वाचित भएपछि यो एक वर्षको अवधिमा आम नागरिकले सद्भाव बढेको उनी बताउँछन्।
उनी आफै पनि टीकापुर घटनाका पीडित हुन्। घटनापछि भदौ ८ गते उनको घरमा आगजनी गरिएको थियो।
भदौ ८ गते आगजनीबाट पीडित थारु समुदायका व्यक्तिलाई गत वर्ष सरकारले क्षतिपूर्ति दिएको थियो। क्षतिपूर्तिपछि आगजनी पीडितहरुले राहतको महसुस गरेका हुन्। क्षतिपूर्तिपछि दुई समुदायबीचको दुरी घटेको आभास भएको आगजनीपीडित बताउँछन्।
२०७२ भदौ ७ गते टीकापुरस्थित सरकारी कार्यालयमा ‘थरुहट प्रदेश’ लेख्ने भन्दै आएका थरुहट कार्यकर्तालाई सुरक्षाकर्मीले रोक्ने क्रममा भएको झडपपछि हिंसात्मक घटना भएको थियो। घटनापछि टीकापुर र आसपासको क्षेत्रमा स्थानीय प्रशासनले डेढ महिनासम्म कर्फ्यु लगाएको थियो।
अहिले घटनाको पीडालाई दुवै समुदायका मानिसले बिर्सँदै छन्। र, आपसी सद्भावलाई कायम राखिरहेका छन्।
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1764146706.png)
