• गृहपृष्ठ
  • मुख्य समाचार
  • नेपाल लाइभ

    • राजनीति
    • निर्वाचन विशेष
    • अनुसन्धान
    • प्रवास
    • विचार
    • फिचर
    • समाचार
    • ब्लग
    • समाज
    • अन्तर्वार्ता
    • सुरक्षा/अपराध
    • साहित्य डबली
    • विश्व
    • कोरोना अपडेट
    • नेपाल लाइभ विशेष
    • जीवनशैली
    • भिडियो

    बिजनेस लाइभ

    • अर्थ समाचार
    • बैंक/बिमा/सेयर
    • पर्यटन-उड्डयन
    • अटो
    • पूर्वाधार
    • श्रम-रोजगार
    • कृषि
    • कर्पोरेट
    • सूचना-प्रविधि
    • बिजनेस लाइभ भिडियो
    • बिजनेस टिप्स
    • अन्तर्वार्ता - विचार

    इन्टरटेनमेन्ट लाइभ

    • समाचार
    • सिनेमा
    • अन्तर्वार्ता
    • रंगमञ्च
    • फिल्म समीक्षा
    • गसिप
    • संगीत
    • विचार-विश्लेषण
    • इन्टरटेनमेन्ट लाइभ भिडियो
    • सञ्जाल
    • फेसन
    • मोडल

    स्पोर्टस लाइभ

    • फिचर
    • फुटबल
    • क्रिकेट
    • अन्य
    • लेख-विश्लेषण
    • अन्तर्वार्ता
हाम्रो बारेमा
  • हाम्रो बारेमा
मंगलबार, मंसिर १, २०८३ Tue, Nov 17, 2026
  • गृहपृष्ठ गृहपृष्ठ
  • राजनीति
  • निर्वाचन विशेष
  • अनुसन्धान
  • बिजनेस लाइभ
  • इन्टरटेन्मेन्ट लाइभ
  • स्पोर्टस लाइभ
  • प्रवास
  • भिडियो

बिजनेस लाइभ

  • अर्थ समाचार
  • बैंक/बिमा/सेयर
  • पर्यटन-उड्डयन
  • अटो
  • पूर्वाधार
  • श्रम-रोजगार
  • कृषि
  • कर्पोरेट
  • सूचना-प्रविधि
  • अन्य
    • बिजनेस लाइभ भिडियो
    • बिजनेस टिप्स
    • अन्तर्वार्ता - विचार

इन्टरटेन्मेन्ट लाइभ

  • समाचार
  • सिनेमा
  • अन्तर्वार्ता
  • रंगमञ्च
  • फिल्म समीक्षा
  • गसिप
  • संगीत
  • विचार-विश्लेषण
  • इन्टरटेनमेन्ट लाइभ भिडियो
  • अन्य
    • सञ्जाल
    • फेसन
    • मोडल

स्पोर्टस लाइभ

  • मुख्य समाचार
  • फिचर
  • फुटबल
  • क्रिकेट
  • अन्य
  • लेख-विश्लेषण
  • अन्तर्वार्ता
विचार

जिडिपी मापन प्रणाली कति विश्वसनीय?

64x64
नेपाल लाइभ शुक्रबार, फागुन ३, २०७५  २०:४४
1140x725

कुल ग्रार्हस्थ्य उत्पादन (जिडिपी) मुलुकको अर्थतन्त्रको महत्वपूर्ण सूचक मानिन्छ। जिडिपीले मुलुकभित्र कुल कति परिमाण बराबरको वस्तु तथा सेवा उत्पादन भए भन्नेकुरा देखाउने मात्र नभई अर्थव्यवस्थाको वास्तविक अवस्थासमेत  दर्शाएको हुन्छ। तर, नेपालको हकमा भने जिडिपीको तथ्यांक आफैंमा कति आधिकारिक छ भन्ने प्रश्न उब्जन थालेको छ।

मुलुकको अर्थतन्त्रसँग प्रत्यक्ष/अप्रत्यक्ष रुपमा जोडिएका विभिन्न पेसा, व्यवसाय तथा उत्पादनका क्षेत्रहरू जिडिपीको दायराभित्र अटाउन नसक्दा उक्त तथ्यांक कति विश्वसनीय छ भन्ने प्रश्न उठेको हो। संयुक्त राष्ट्रसंघीय लेखा पद्धतिले तयार गरेको म्यानुअलअनुसार राष्ट्रिय लेखा तर्जुमा गर्दा २१ सूचकांकका आधारमा राष्ट्रिय लेखाको गणना गर्ने व्यवस्था गरेको छ। 

नेपालले १७ वटा सूचकांकका आधारमा मात्र जिडिपी निर्धारण गर्दै आएको छ। राष्ट्रसंघीय लेखा पद्धतिले तयार पारेको म्यानुअल सन् २००८ मा परिमार्जन भइसकेको छ। तर नेपालले भने अझै सन् १९९३ को म्यानुअललाई आधार मान्दै जिडिपी मापन गर्दै आइरहेको छ। जसकारण कुल गार्हस्थ्य उत्पादनले समेटेका सबै तथ्यांकले पूर्णता नपाएको साथै महत्वपूर्ण आर्थिक गतिविधि जिडिपीमा समेट्न नसकिएको विश्लेषकहरुको मत छ। करिब अढाई दशकअघिका आर्थिक गतिविधि र मुलुकको अर्थ व्यवस्थालाई आधार मानेर तयार गरिएका म्यानुअलले पछि थपिएका आर्थिक गतिविधि समेट्न नसकेको भन्दै बहस हुन थालेको छ। 

नेपालले सन् २०००/२००१ लाई जिडिपी निर्धारणका लागि बेञ्चमार्किङको आधार लिएको छ। १९ वर्ष अगाडिका तथ्यांकलाई विश्व परिवेशमा स्वीकार नगरिने पक्ष एकातर्फ छ भने अर्को तर्फ २०००/२००१ को कुल गार्हस्थ्य उत्पादन गणना सूचकांक परिवर्तन भइसकेका छन्। नयाँ वस्तु तथा सेवाले अर्थतन्त्रमा प्रवेश लिइसकेको अवस्थामा साविकका सूचकका आधारमा गरिएको गणनाले यथार्थ जिडिपी मापन गर्न सक्दैन।

उदाहरणका लागि सफ्टवेयर व्यवसाय, उपभोक्ता समितिबाट हुने कारोबार, वित्तीय सहकारी संस्थाको कारोबार, शिक्षाक्षेत्रका परामर्शदाता संस्थाको कारोबार, म्यानपावर कम्पनीका कारोबारजस्ता विषयले अर्थतन्त्रमा पुर्‍याएको योगदान राष्ट्रिय लेखाप्रणालीको दायरामा आउन सकेको छैन। जसले गर्दा कुल गार्हस्थ्य उत्पादन न्यून भएकोले राजस्व सङ्कलनको प्रतिशत र वृद्धिदर समेत यथार्थपरक नरहेको प्रष्ट आधारहरू देखिन्छन्। 

Ncell 2
Ncell 2
nimb
nimb

केन्द्रीय तथ्यांक विभागका महानिर्देशक सुमनराज अर्याल नेपालले पुरानै 'स्टाण्डर्ड' लागू गरिहेका कारण जिडिपीको तथ्यांक वास्तविकताको सबैभन्दा नजिक छ भनेर स्वीकार्न नसकिने बताउँछन्। ‘हामीले राष्ट्रसंघीय लेखा पद्धतिले सन् १९९३ मा तेस्रो पटक तयार पारेको लेखापद्धतिअनुसार जिडिपी निकाल्छौं। जुन सन् २००८ मा चौथो पटकसमेत संशोधन भईसकेको छ। यो अवधिभित्र वस्तु तथा सेवा उत्पादनका क्षेत्रमा धेरै आयाम थपिएका छन्। जो अझै जिडिपीमा समेटिएका छैनन्,’ महानिर्देशक अर्यालले भने।

संयुक्त राष्ट्रसंघीले लेखापद्धतिले नेपाललाई अन्तराष्ट्रिय औद्योगिक वर्गीकरणका आधारमा जिडिपी निर्धारण गर्न बारम्बार सम्झाउने समेत गरेको उनको भनाइ छ। 

महालेखा परीक्षक कार्यालयको ५५औं वार्षिक प्रतिवेदनले पनि यस विषयलाई मुलुकको अर्थव्यवस्थाको प्रमुख समस्याका रूपमा औंल्याएको थियो। कतिपय व्यवसाय वार्षिक लेखा प्रणालीमै समावेश नभएका कारण पनि अहिलेको तथ्यांकलाई पूर्ण आधिकारिक मान्न नसकिने महालेखा परीक्षकको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ। ‘राष्ट्रिय आय गणना सूचकांक प्रत्येक वर्ष अद्यावधिक गर्नुपर्ने तथा त्यो सम्भव नभएमा ५ वर्षको अन्तरालमा अद्यावधिक गरी मिलान गर्नुपर्छ। यस्ता तथ्यांकको आधार १० वर्षसम्म पनि अद्यावधिक नभई गणना गरिएका सूचनाको यथार्थता राष्ट्रसंघले स्वीकार नगर्ने अवस्था हुन्छ,' महालेखा परीक्षक कार्यालयका प्रवक्ता विष्णुप्रसाद अर्याल बताउँछन्। 

max tiger cn
max tiger cn
tvs-dashain-2083
tvs-dashain-2083

नेपालमा जिडिपी निर्धारण गर्दा मुख्यतया तीनवटा कुरालाई आधार मानिन्छ। उत्पादन क्षेत्र, उपभोग तथा खर्च विधि र आय विधि। उत्पादन क्षेत्रअन्तर्गत कृषि, पशुपन्छी, वन, औद्योगिक उत्पादन, विकास निर्माणलगायतका वस्तु तथा सेवालाई समेटिन्छ। खर्च विधिमा प्रत्येक व्यक्ति र परिवारले गरेको औसत खर्च, सरकारले गरेको खर्च, लगानी, आयात/निर्यातलगायत क्षेत्र समेटिन्छ। त्यसैगरी आय विधिअन्तर्गत तलब, ज्याला, सरकारको आम्दानी, कर, राजश्व, सार्वजनिक संस्थानको चालु बचतलगायत विषय समेटिन्छ।

खर्च विधि र आय विधिअन्तर्गतका अधिकांश विषय पुरानै स्टान्डर्डसँग मिल्दोजुल्दो भएपनि उत्पादन क्षेत्रमा थुप्रै नयाँ व्यवसायले प्रवेश पाइसकेका छन्। ती क्षेत्रले अर्थतन्त्रमा महत्वपूर्ण स्थान राखेपनि जिडिपीमा कति प्रतिशत हिस्सा समेटेका छन् भन्ने कुनै आँकडा भेटिँदैन।

प्रकाशित मिति: शुक्रबार, फागुन ३, २०७५  २०:४४

नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो, सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा पठाउनु होला।

प्रतिक्रिया दिनुहोस्
64x64
नेपाल लाइभ
Nepal’s independent digital media. Offers quick current affairs update, analysis and fact-based reporting on politics, economy and society. http://nepallive.com
लेखकबाट थप
डिकवेलाको अर्धशतकमा सुदूरपश्चिमलाई हराउँदै लुम्बिनी एनपीएलको फाइनलमा
स्थानीय निर्वाचनको तयारी र संगठन परिचालन एमालेको राष्ट्रिय भेलाको मुख्य एजेन्डा
निरन्तर ओरालो लागेको सुनको मूल्य कतिसम्म पुग्छ ?
सम्बन्धित सामग्री
छठ घाटमा राजनीतिक उपस्थिति : ‘भक्ति’ कि ‘शक्ति’ को खोजी यस वर्ष छठको रौनकले मधेसका घाटलाई तताएन मात्र बरु काठमाडौं खाल्डोको सिंहदरबार वरिपरिकेन्द्रित कोलाहल पनि केही दिनका लागि मथ्थर भयो ।... सोमबार, कात्तिक ३०, २०८३
रावणका दश शिरदेखि लुसिफरको पतनसम्मः नेपालको राजनीतिमा शक्ति र अहंकार सरकारको हरेक निर्णयको विरोध गर्नु प्रतिपक्ष हुनु होइन, त्यस्तै सरकारका हरेक निर्णयलाई समर्थन गर्नु पनि लोकतान्त्रिक जिम्मेवारी होइन।... आइतबार, कात्तिक २९, २०८३
लोकपर्व छठ र यसका विभिन्न महत्वहरु संसारका लगभग सबै संस्कृतिमा सूर्य उपासनाको महत्वपूर्ण स्थान रहि आएको छ तर भारत र नेपालको भोजपुरी र मैथिली भाषी क्षेत्रमा सूर्य उपासन... आइतबार, कात्तिक २९, २०८३
ताजा समाचारसबै
पशुपति गौशाला धर्मशाला पशुपतिमै फिर्ता, जिल्ला र उच्च अदालतको फैसला सर्वोच्चबाटै सदर मंगलबार, मंसिर १, २०८३
डिकवेलाको अर्धशतकमा सुदूरपश्चिमलाई हराउँदै लुम्बिनी एनपीएलको फाइनलमा मंगलबार, मंसिर १, २०८३
स्थानीय निर्वाचनको तयारी र संगठन परिचालन एमालेको राष्ट्रिय भेलाको मुख्य एजेन्डा मंगलबार, मंसिर १, २०८३
निरन्तर ओरालो लागेको सुनको मूल्य कतिसम्म पुग्छ ? मंगलबार, मंसिर १, २०८३
सुदूरपश्चिमका कप्तान दीपेन्द्रद्वारा रेकर्ड : हिर्काए ३ अर्धशतक मंगलबार, मंसिर १, २०८३
सबै हेर्नुहोस
भिडियो ग्यालरीसबै
नेपाली कांग्रेस देउवा पक्षको राष्ट्रिय भेला (लाइभ)
नेपाली कांग्रेस देउवा पक्षको राष्ट्रिय भेला (लाइभ) शुक्रबार, साउन २९, २०८३
जरुरी सम्बोधनको बाध्यता किन? कांग्रेस बैठकमा विश्वप्रकाश शर्मा बोल्दै (लाइभ)
जरुरी सम्बोधनको बाध्यता किन? कांग्रेस बैठकमा विश्वप्रकाश शर्मा बोल्दै (लाइभ) शुक्रबार, साउन २९, २०८३
शेरबहादुर देउवा स्वदेश फर्किनुअघि विमानस्थलमा नेताकार्यकर्ताहरूकाे भीड
शेरबहादुर देउवा स्वदेश फर्किनुअघि विमानस्थलमा नेताकार्यकर्ताहरूकाे भीड बिहीबार, साउन २८, २०८३
लेखा समितिको बैठक (लाइभ)
लेखा समितिको बैठक (लाइभ) बुधबार, साउन २७, २०८३
राष्ट्रिय सभा बैठक (लाइभ)
राष्ट्रिय सभा बैठक (लाइभ) बुधबार, साउन २७, २०८३
सबै हेर्नुहोस
ट्रेण्डिङ
बझाङमा अटो दुर्घटना अपडेट: मृत्यु हुनेको संख्या ४ पुग्यो, चालक नियन्त्रणमा सोमबार, कात्तिक ३०, २०८३
स्कुटर दुर्घटनामा दुई जनाकाे मृत्युु सोमबार, कात्तिक ३०, २०८३
शेख हसिनाको गृहजिल्ला गोपालगञ्जमा हिंसा र प्रदर्शन चर्कियो सोमबार, कात्तिक ३०, २०८३
मोटरसाइकल दुर्घटनामा एक जनाको मृत्यु सोमबार, कात्तिक ३०, २०८३
लोहोरो प्रहारबाट श्रीमतीको मृत्यु, श्रीमान पक्राउ मंगलबार, मंसिर १, २०८३
सबै हेर्नुहोस
अन्तर्वार्ता
लुम्बिनी लायन्सलाई अझ बलियो बनाउँदै नेपाली क्रिकेटमा योगदान दिन चाहन्छौँ : अध्यक्ष जिसी नेपाल लाइभ
दरबारको दशैं सधैं सम्झिरहन्छु : आनन्द कार्की [दशैं वार्ता] नेपाल लाइभ
दशैंमा स्वास्थ्यको ख्याल राखौं, सन्तुलित खाना खाउँ नेपाल लाइभ
सबै हेर्नुहोस
विचारसबै
छठ घाटमा राजनीतिक उपस्थिति : ‘भक्ति’ कि ‘शक्ति’ को खोजी धर्मेन्द्र झा
रावणका दश शिरदेखि लुसिफरको पतनसम्मः नेपालको राजनीतिमा शक्ति र अहंकार सुरेश गिरी
लोकपर्व छठ र यसका विभिन्न महत्वहरु आनन्द अस्तित्व
विश्वव्यापी बन्दै छठ पर्व नेपाल लाइभ
सबै हेर्नुहोस
ब्लग
आईजीपी प्रकरणः दोहोरिएला रुक्मांगद कटवाल काण्ड? शनिबार, कात्तिक २८, २०८३
राइड शेयरिङमा मनपरी भाडा र असमान प्रतिस्पर्धा शनिबार, कात्तिक २८, २०८३
भिन्तुना आन्दोलनः म्हपुजाको दिन प्रधानमन्त्री उपस्थित भएको त्यो क्षण मंगलबार, कात्तिक २४, २०८३
सबै हेर्नुहोस
लोकप्रिय
विरोध हुँदाहुँदै सूचना प्रकाशन शनिबार, कात्तिक २८, २०८३
पृथ्वी राजमार्गसहित दुई सडकखण्ड अवरुद्ध शनिबार, कात्तिक २८, २०८३
बझाङमा अटो दुर्घटना अपडेट: मृत्यु हुनेको संख्या ४ पुग्यो, चालक नियन्त्रणमा सोमबार, कात्तिक ३०, २०८३
माइक्रोबस दुर्घटनामा १० जनाको मृत्युु, पाँच घाइते बिहीबार, कात्तिक २६, २०८३
इनम कनेक्सन : कांग्रेस नेता उमेश श्रेष्ठका भाई पक्राउ शनिबार, कात्तिक २८, २०८३
सबै हेर्नुहोस
Nepal Live
Nepal Live

सम्पर्क ठेगाना

Nepal Live Publication Pvt. Ltd.,
Anamnagar, Kathmandu, Nepal

DEPARTMENT OF INFORMATION
AND BROADCASTING
Regd Number :

1568/ 076-077
अध्यक्ष : अनिल न्यौपाने
प्रधान सम्पादक : राम प्रसाद दाहाल

टेलिफोन

News Section: +977-1-5705056
Account : +977-1-5705056
Sales & Marketing: 9841877998 (विज्ञापनका लागि मात्र)
Telephone Number: 01-5907131

ईमेल

[email protected]
[email protected]

मेनु

  • गृहपृष्ठ
  • मुख्य समाचार
  • बिजनेस लाइभ
  • ईन्टरटेनमेन्ट लाइभ
  • स्पोर्टस लाइभ
  • महाधिवेशन विशेष
  • अभिलेख
  • कोरोना अपडेट
  • स्थानीय निर्वाचन
  • प्रतिनिधि सभाकाे निर्वाचन
  • युनिकोड
Nepal Live

सूचना विभाग दर्ता नं.

१५६९/०७६-७७

ईमेल

[email protected]
© 2026 Nepal Live. All rights reserved. Site by: SoftNEP
सर्च गर्नुहोस्