भारतले मार्च महिनाको मध्यमा कोभिड-१९ विरुद्धको भ्याक्सिन निर्यात गर्ने निर्णय गरेको थियो। भारतले खासगरी दक्षिण एसिया र अफ्रिकाका देशहरुमा भ्यासिन निर्यात गर्ने घोषणा गरेको थियो।
तर, अहिले यी देशहरुमा भ्याक्सिनको कमी भएको छ, जसले दोस्रो देशबाट ल्याउने सम्भावना तत्कालका लागि देखिएको छैन। भ्याक्सिन निर्यात पूर्णरुपमा रोकिएको भारतले स्वीकार गरेको छैन तर ऊसँग खरिद गर्ने सम्झौता गरेका देशहरुले भ्याक्सिन पाउन सकेका छैनन्।
बीबीसी हिन्दीका अनुसार यसरी रोकिएको निर्यात फेरि कहिले सुरु होला भन्ने यकीन छैन। भारत विश्वको सबैभन्दा ठूलो भ्याक्सिन उत्पादन गर्ने देश हो। यहाँका मानिसहरुलाई जनवरीदेखि भ्याक्सिन दिन थालिएको थियो तर सुस्त र अपर्याप्त भएको भन्दै भारतमै आलोचना भएको छ।
भारतमा अक्सफोर्ड-एस्ट्राजेनेकाको कोभिशिल्ड र कोभ्याक्सिन अहिले प्रयोगमा रहेको छ। दुवैले प्रयोगको अनुमति पाएका छन्। कोभिशिल्डको उत्पादन पुणेस्थित सिरम इस्न्टिच्युट अफ इन्डियामा भइरहेको छ। जो विश्वको सबैभन्दा ठूलो भ्याक्सिन उत्पादक कम्पनी हो। भारतले छिमेकी देशहरुमा भ्याक्सिन निर्यातको सुरुआत गरेको थियो। केही अनुदान र केही मात्रा बिक्री पनि गरेको थियो।
तर, कोरोनाको दोस्रो लहरले भारतलाई नराम्रोसँग प्रभावित पार्यो। त्यही कारण भारत सरकारले निर्यात कम गरेको दाबी भारतले गर्दै आएको छ। सरकारले भ्याक्सिन निर्यात पूर्णरुपमा बन्द नभएको तर घरेलु आवश्यकतालाई ध्यान दिएर कमी गरेको बताउँदै आएको छ। मार्चदेखि अप्रिलसम्म भारतले भ्याक्सिन निर्यात ९३ प्रतिशतले घटाएको भारतीय विदेश मन्त्रालयको तथ्यांकमा देखिन्छ। मन्त्रालयको तथ्यांकअनुसार दुई करोड ८० लाखको गतिमा भइरहेको निर्यात २० लाख डोजमा झरेको छ। सरकारले देशभित्रै भ्याक्सिजन लगाउने कार्यलाई महत्त्व दिने निर्णय गरेर यसलाई मार्च मध्यदेखि कमी गरेको दाबी विदेश मन्त्रालयले गरेको छ।
निर्यात रोकिँदाको असर नेपालदेखि अफ्रिकासम्म
यसरी एक्कासी निर्यात रोकिँदाको असर नेपालदेखि अफ्रिकासम्म परेको छ। पूर्णरुपमा असर पर्ने देशमा ती देश छन् जो भारतसँग मात्र भ्याक्सिन ल्याउन परनिर्भर थिए। भारतीय विदेश मन्त्रालयको तथ्यांकअनुसार भारतले हालसम्म ९० देशमा करिब छ करोड ६० लाख डोज भ्याक्सिजन उपलब्ध गराएको छ। यसमध्ये ५४ प्रतिशत व्यापारिक रुपमा निर्यात भएको छ भने १६ प्रतिशत सहयोग दिइएको छ। त्यस्तै बाँकी ३० प्रतिशतको निर्यात कोभ्याक्स कार्यक्रमअन्तर्गत भएको छ।
भारतले ७० प्रतिशत अनुदान छिमेकीहरु बंगलादेश, म्यानमार, नेपाल, भुटान, श्रीलंका र माल्दिभ्समा दिएको छ। यो कूल निर्यातको एक तिहाइ हो। भारतले यी देशमा एक करोड ८० लाख डोज दिएको देखिन्छ। त्यस्तै कोभ्याक्सको रुपमा दिएको भ्याक्सिन अधिकांश अफ्रिकी देशहरुमा रहेको छ। व्यापारिक निर्यात मोरक्को, ब्रिटेन, साउदी अरब, ब्राजिलमा धेरै गरेको तथ्यांक छ।
भारतले निर्यातमा रोक लगाएपछि अहिले भ्याक्सिन अभावको खबर आइरहेको छ। बंगलादेशमा भ्याक्सिन सकिएको र १५ लाख मानिसलाई दोस्रो डोज दिन नपाइने अवस्था रहेको जनाएको छ। बंगलादेशमा २७ लाखभन्दा धेरै डोजको आवश्यकता रहेको बताइएको छ। भारतबाट भ्याक्सिन तत्काल आउने सम्भावना नदेखेपछि बंगलादेशले अहिले भ्याक्सिन अभियानको रजिस्ट्रेसन नै बन्द गरेको छ।
यसरी भ्याक्सिन अभावको समस्या झेलिरहेको देश नेपाल पनि हो। अहिले नेपालमा खोप अभियान रोकिएर फेरि सुरु हुन लागेको छ। भारतले नेपाललाई २५ लाख डोज दिनुपर्नेछ। १० लाख व्यापारिक सम्झौताको रुपमा दिनुपर्नेछ। नेपालले यसका लागि ८० प्रतिशत रकम भुक्तानी गरिसकेको छ। नेपालले १४ लाख मानिसलाई मे महिनामै भ्याक्सिन दिने योजना बनाएको थियो तर सरकारसँग माैज्दात नहुनु र भारतबाट थप खोप नआउँदा समस्या भएको छ।
सिरमका सीईओ अदार पुनावालाले भारतले जुनमा फेरि निर्यात सुरु गर्नसक्ने बताए। उनले भारतमा संक्रमणको दरमा कमी आएपछि मात्र निर्यात संभव हुने बताए। निर्यातलाई लिएर कुनै प्रतिबन्ध नभएको तर कति समयपछि फेरि निर्याता सुरु हुने यो अहिले प्रस्ट नभएको पनि उनले बताए।
नेपाल र बंगलादेशले भ्याक्सिनका लागि पैसा भुक्तानी गरिसकेकोले उनीहरुका लागि भ्याक्सिन दिनुपर्ने दबाबमा कम्पनी रहेको सीईओ पुनावालाले बताएका छन्। 'द प्रिन्ट'का अनुसार नेपालले २० लाख डोजका लागि पैसा भुक्तानी गरेको छ जसमा १० लाख डोज दिनुपर्ने बाँकी रहेको उल्लेख छ। श्रीलंका १५ लाख डोजको पर्खाइमा रहेको छ। श्रीलंका सरकार यो मात्रा भारतले उपलब्ध गराउन छ महिना लगाउने भन्दै चिन्तित रहेको छ।
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1764146706.png)
