काठमाडौं– नेपालमा सवारीसाधनको बजार विस्तारसँगै अटोमोबाइल क्षेत्रको स्वरूप पनि पछिल्लो पाँच दशकमा उल्लेख्य रूपमा बदलिएको छ । नाडा अटोमोबाइल्स एसोसिएसन अफ नेपाल स्थापनाको दुई वर्षपछि सन् १९७७ मा देशभर ८०१ वटा नयाँ सवारीसाधन दर्ता भएका थिए । अहिले नेपालमा करिब ५५ लाख सवारीसाधन दर्ता भइसकेका छन् ।
नयाँ सवारीसाधन दर्तामा मोटरसाइकलको हिस्सा करिब ८४ प्रतिशत छ । यसले नेपाली उपभोक्ताको यातायात आवश्यकता र सवारीसाधन प्रयोगको बदलिँदो प्रवृत्ति देखाउँछ ।
पछिल्ला पाँच आर्थिक वर्षमा नेपालले करिब ४७० अर्ब रुपैयाँ बराबरका सवारीसाधन तथा सम्बन्धित सामग्री आयात गरेको छ । यसबाट राज्यले करिब ३५१ अर्ब रुपैयाँ भन्सार राजस्व प्राप्त गरेको छ । अटोमोबाइल क्षेत्रबाट पछिल्लो एक आर्थिक वर्षमा मात्रै ७५ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी राजस्व संकलन भएको तथ्यांकले देखाउँछ ।
तर अटोमोबाइल क्षेत्रको योगदान राजस्वमा मात्रै सीमित छैन । देशका विभिन्न प्रदेशसम्म फैलिएको डिलर नेटवर्क, स्पेयर पार्ट्स तथा आफ्टरमार्केट आपूर्ति प्रणाली, दक्ष मेकानिक र सर्भिस टेक्निसियन उत्पादन, अटो फाइनान्स तथा सवारी बीमाको विस्तारले पनि यस क्षेत्रलाई ठूलो आर्थिक प्रणालीका रूपमा विकास गरेको छ ।
सवारीसाधनको प्रयोग बढेसँगै उत्सर्जन, सडक सुरक्षा, कर तथा यातायात व्यवस्थापनसम्बन्धी नीतिमा सरकार र निजी क्षेत्रबीच निरन्तर संवादको आवश्यकता पनि बढेको छ ।
पछिल्ला वर्षमा भने नेपालको अटोमोबाइल क्षेत्र आयातमा मात्रै निर्भर रहने अवस्थाबाट विस्तारै स्वदेशी उत्पादनतर्फ अघि बढ्न थालेको छ ।
आगामी नाडा अटो शोको स्वर्ण जयन्ती संस्करणमा ‘मेड इन नेपाल / मेड फर नेपाल’ प्याभिलियनमार्फत नेपालमै उत्पादन तथा एसेम्बल गरिएका सवारीसाधन र अटोमोबाइल सामग्री प्रदर्शन गरिने भएको छ । करिब आठ नेपाली उत्पादक सहभागी हुने उक्त प्याभिलियनमा विद्युतीय मोटरसाइकल, अटोमोटिभ ब्याट्री, ल्युब्रिकेन्ट र हेल्मेटलगायतका उत्पादन प्रदर्शन गरिनेछन् ।
यात्री, एसियन ब्याट्रिज, कोहिनूर प्लास्टिक इन्डस्ट्रिज, नेपाल ल्युब आयल र पूर्वाञ्चल ल्युब आयललगायतका नेपाली कम्पनीको सहभागिता रहने बताइएको छ । सहभागी कम्पनीको अन्तिम सूची भने नाडा सचिवालयबाट पुष्टि हुन बाँकी छ ।
नाडाका अनुसार अटोमोबाइल उत्पादनमा नेपाल अझै पूर्ण रूपमा आत्मनिर्भर भइसकेको छैन । तर विगतमा पूर्णतः आयातमा निर्भर रहेको बजारमा अहिले केही उत्पादन नेपालमै हुन थालेका छन् । आयातित ब्रान्ड तथा उत्पादनसँगै स्वदेशी उत्पादनलाई एउटै प्रदर्शनीमा राख्नुले नेपालको अटो उद्योगमा आएको परिवर्तनलाई देखाउनेछ ।
नेपालको अटो बजारमा लामो समयदेखि अन्तर्राष्ट्रिय ब्रान्डको पनि बलियो उपस्थिति छ । सुजुकी र टाटालगायतका ब्रान्ड दशकौंदेखि नेपाली सडकमा प्रयोग हुँदै आएका छन् । लामो समयदेखि कायम रहेको डिलर तथा सर्भिस नेटवर्कले पनि बजारको विस्तारमा भूमिका खेलेको छ ।
नाडाका अध्यक्ष सुरेन्द्रकुमार उप्रेतीले नेपाल अब सवारीसाधन आयात गर्ने बजारमा मात्र सीमित नरहेको बताएका छन् ।
‘हामीले दिन खोजेको सन्देश यही हो– नेपाल अब गाडी आयात गर्ने देशमा मात्र सीमित छैन । हामी बिस्तारै आत्मनिर्भरता र स्वदेशी उद्योगतर्फ बढिरहेका छौँ,’ उनले भने ।
नाडा स्थापनाको पाँच दशकको यात्रामा नेपालको अटोमोबाइल क्षेत्र पनि आयातकर्ता केन्द्रित व्यवसायबाट उत्पादन, एसेम्बल, वित्त, बीमा, सर्भिस तथा पार्ट्स आपूर्तिसहितको विस्तृत उद्योगका रूपमा विस्तार हुँदै गएको छ ।
यस अर्थमा नाडाको स्वर्ण जयन्ती केवल संस्थाको ५० वर्षे यात्राको उत्सव मात्र नभई नेपालको अटोमोबाइल बजारले पार गरेको परिवर्तन र आगामी सम्भावनाको प्रतिबिम्बसमेत बन्ने देखिएको छ ।
नेपाललाइभमा प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो,
सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई nepallivenews@gmail.com मा
पठाउनु होला।
-1786602170.png)
