राजदूत सिफारिस भएका आचार्यलाई उमेर हदको पासो

नेपाल लाइभ | २०७५ कार्तिक २८ बुधबार | Wednesday, November 14, 2018 ०२:३६:०० मा प्रकाशित

काठमाडाैं- विगत एक वर्षदेखि रिक्त रहेको भारतका लागि नेपाली राजदूतमा सरकारले पूर्व कानुनमन्त्री निलाम्बर आचार्यलाई सिफारिस गरेको छ। आइतबार बसेको मन्त्रिपरिषद्को बैठकले भारतका लागि नेपालको राजदूतमा आचार्यको नाम प्रस्ताव गरेको हो। तर, सरकारको यस निर्णयप्रति सत्तारुढ नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) भित्रै टिकाटिप्पणी सुरु भएको छ। खासमा प्रस्तावित आचार्यको नामका हकमा टिप्पणीको मुख्य विषय उनको उमेरलाई बनाइएको छ।

_x000D_ _x000D_

प्रश्न उठेको छ– उमेरले ७० काटेका आचार्यले नजिकको छिमेकी राष्ट्र भारतमा नेपाली राजदूतको भूमिका प्रभावकारी ढङ्गबाट निर्वाह गर्न सक्लान् त?

_x000D_ _x000D_

पूर्व परराष्ट्रमन्त्री समेत रहिसकेका नेकपाका एक नेताले राजदूत नियुक्तिकोे विषयमा मापदण्ड बनाइँदा उमेर हद पनि राखिनुपर्नेमा त्यसो नभएको बताउँछन्। ‘समयक्रमसँगै उमेर बढ्दै जाँदा मानिसको स्मरणशक्ति र कार्यसम्पादन गर्ने क्षमतामा ह्रास आउँदै जान्छ। देशको प्रतिनिधित्व गर्ने राजदूत जस्तो गरिमामय पदमा नियुक्ति र सिफारिस गर्दा उमेरको ख्याल गर्नुपर्थ्यो’, उनले भने।

_x000D_ _x000D_

सरकारले गत असारमा राजदूत नियुक्तिसँग सम्बन्धित मापदण्ड लागू गरेको थियो।

_x000D_ _x000D_

प्रस्तावित राजदूत आचार्यको कूटनीतिक क्षमता र विद्वताका विषयमा सन्देह नभए पनि उनको उमेरका कारण उनी भारतका लागि राजदूतमा उपयुक्त पात्र नभएको आलोचकहरुको मत छ। एक पूर्वराजदूतले भारतजस्तो गतिशिल देशमा नेपालका लागि जुझारु राजदूत पठाउनु पर्नेमा सरकारले आचार्यलाई राजदूतमा सिफारिस गर्नु अनपयुक्त भएको बताए। ‘मेरो व्यक्तिगत रुपमा आचार्यसँग कुनै वैमनस्यता नभए पनि उहाँलाई भारतको राजदूतका रुपमा गरिएको सिफारिस उपयुक्त छैन भन्ने मेरो बुझाइ हो’, उनले भने, ‘आचार्य श्रीलंकाको राजदूत पनि भइसकेको व्यक्ति भएकाले कूटनीति र विदेश नीति कसरी सञ्चालन हुन्छ भन्ने विषयमा भने पूर्णरुपमा जानकार हुनुहुन्छ। त्यसले पनि भारतका राजदूतले सम्पादन गर्नुपर्ने कामहरु कति गतिशिल हुन्छन् र त्यसलाई प्रभावकारी बनाउन कति मेहनत गर्नुपर्छ हामीले भनिराख्नु पर्दैन।’

_x000D_ _x000D_

राजदूतमा सिफारिस आचार्य नेपाल–भारत बीचको १९५० को शान्ति तथा मैत्री सन्धि तथा अन्य असमान सन्धि–सम्झौता पुनरावलोकन गर्न गठित प्रबुद्ध व्यक्तिहरुको समुह (इपिजी)को नेपालतर्फका एक सदस्य हुन्। दुई वर्षे समय सीमासहित गठित उक्त समूहको गत असार १६–१७ मा बसेको नवौँ बठैकबाट साझा प्रतिवेदन तयार गरिएको थियो। काठमाडौँमा बसेको बैठकबाट पारित साझा प्रतिवेदन दुवै देशका प्रधानमन्त्रीलाई बुझाई सार्वजनिक गर्ने बताइए पनि हालसम्म सो कार्यले मूर्त रुप पाउन सकेको छैन। आचार्यलाई राजदूतमा सिफारिस गर्नुमा इपिजी प्रतिवेदन कार्यान्वयनसँग जोडेर पनि हेरिएको छ।

_x000D_ _x000D_

नेकपा विदेश विभागका एक सदस्यले आचार्य कुनै पनि कुरामा प्रतिवाद नगर्ने र लाए/अराएको काम गर्ने सजिलो व्यक्ति भएकाले नै राजदूतमा सिफारिस भएको तर्क गरे। इपिजी सदस्यमा कांग्रेस कोटाबाट मनोनित भएका उनलाई राजदूतमा सिफारिस गर्न प्रधानमन्त्री स्वयम् र उनी निकटका व्यक्ति लागिपरेको उनको दाबी छ। उनले भने, ‘राजदूतको दौडमा खासै नलागेका आचार्यको नाम सिफारिस हुनु आश्चर्यकै विषय हो।’

_x000D_ _x000D_

यस्तै, परराष्ट्र मन्त्रालयका पूर्वअधिकारी तथा फ्रान्सका लागि नेपालका पूर्वराजदूत मोहनकृष्ण श्रेष्ठले भने उमेरले कूटनीतिक प्रक्रियालाई असर नपार्ने विचार व्यक्त गर्छन्। ‘कतिपय अवस्थामा युवाहरुमा कूटनीतिक रुपमा कार्यसम्पादन गर्न प्रयाप्त ज्ञानको अभाव देखिन्छ, यस्तो अवस्थामा उमेरले परिपक्क भएका मानिसलाई नै राजदूत नियुक्त गर्दा त्यसले देशलाई फाइदा नै गर्छ’, श्रेष्ठ भन्छन्।

_x000D_ _x000D_

भारतका लागि राजदूतमा पूर्व सेनापति राजेन्द्र क्षेत्री, पूर् परराष्ट्रमन्त्री महेन्द्र पाण्डे र प्रधानमन्त्रीका प्रमुख राजनीतिक सल्लाहकार विष्णु रिमालको नाम चर्चामा भए पनि आचार्यको नाम प्रस्ताव भएको हो। क्षेत्रीको नाम पूर्व निर्वाचन आयुक्त निलकण्ठ उप्रेति सिफारिसमा पर्नुअघि चर्चामा थियो भने पाण्डे र रिमालको नाम आचार्य सिफारिसमा पर्नुअघि चर्चामा थियो।

_x000D_ _x000D_

यसअघि भारतका लागि नेपालको राजदूत पदमा रहेका दीपकुमार उपाध्यायले गएको संघीय निर्वाचनमा नेपाली कांग्रेसबाट प्रतिस्पर्धा गर्न राजीनामा दिएका थिए। उपाध्यायको राजीनामासँगै उक्त पद खाली रहँदै आएको थियो। उनी राजदूत नियुक्त हुनुअघि परराष्ट्र अधिकारी खगनाथ अधिकारी र कृष्णप्रसाद ढकालले कार्यवाहक राजदूतका रुपमा भूमिका निर्वाह गर्दै आएका थिए। त्यसअघि दुर्गेशमान श्रेष्ठ भारतका लागि राजदूत थिए।

_x000D_ _x000D_

विभिन्न समयमा गरी लामो अवधिका लागि भारतजस्तो महत्वपूर्ण देशमा राजदूत पद रिक्त हुँदा नेपाललाई भारतका लागि राजदूत पद नै नचाहिएको हो कि भन्ने प्रश्न उठ्ने गरेको छ। केही समयअघि परराष्ट्रमन्त्री प्रदीप ज्ञवालीले एक अन्तवार्ताका क्रममा भारतका लागि राजदूत नियुक्त गर्न उपयुक्त पात्र नै नभेटिएको प्रतिक्रिया दिएका थिए।

_x000D_ _x000D_

तर, आचार्यको नाम सिफारिस भएसँगै सरकारले सक्रिय रहनसक्ने भन्दा पनि बिदा मनाउन जाने खालको व्यक्ति चयन गर्न खोजेको पुष्टि भएको नेकपाका एक नेताले आरोप लगाए। उनले कटाक्ष गर्दै भने, ‘सरकारले सक्रियरुपमा काम गर्ने भन्दा पनि निस्क्रिय रही, त्यसमाथि बिदा मनाउन जाने खालका व्यक्ति खोजेकाले राजदूतका लागि उपयुक्त पात्र नभेटिएको बल्ल आएर थाहा लागेको छ।’
_x000D_