हलमा मात्रै फिल्म रिलिज गर्नुपर्छ भन्ने चलचित्र संघको निर्णयविरुद्ध निर्माताहरु

अशेष अधिकारी

Nepal Live

काठमाडौं- सोमबार नेपालका हल तथा वितरकहरूको छाता संगठन चलचित्र संघले टेलिभिजन, अनलाइन लगायतका विद्युतीय सञ्चार माध्यम र हलमा एकै दिन रिलिज गर्ने नेपाली फिल्मलाई हलहरूमा नचलाउने निर्णय गर्योि। संघको यो निर्णयले केही समय शान्त देखिएका नेपाली फिल्म उद्योगका दुई पक्ष फेरि टकरावको अवस्थामा आइपुगेका छन्।

संघको उक्त निर्णय लगत्तै चलचित्र निर्माता संघले विरोध जनाएको छ। चलचित्र संघको विज्ञप्तिमा 'नेपाली फिल्म उद्योगलाई धरासयी हुनबाट जोगाउन चालेको कदम' भन्ने आशय व्यक्त गरिएको भए पनि अन्तर्यमा उसले आफ्ना सदस्यको व्यापारिक सुरक्षालाई मात्र ध्यान दिएको निर्माता संघका पदाधिकारीले बताएका छन्। चलचित्र संघको यो निर्णयलाई चलचित्र सम्बद्ध व्यक्तिहरू हलवालाहरूको 'दादागिरी' बताउँछन्। 

निर्देशक तथा समीक्षक नवीन सुब्बाले चलचित्र संघको निर्णय व्यापारिक कोणबाट स्वभाविक जस्तो लागे पनि मूलतः कठोर भएको प्रतिक्रिया दिएका छन्। उनले भने, 'यो नितान्त व्यापारिक निर्णय हो, तर एकदमै एक्सट्रिम भयो। यसलाई हतारिएर गर्नुपर्ने अवस्था थिएन। फिल्मकर्मीसँग बसेर दुवैलाई हित हुने किसिमले निष्कर्षमा पुग्न सकिन्थ्यो।'

संघको निर्णयलाई उनले 'कार्टेलिङ'को संज्ञा दिए। 'निर्माताको आफ्नो फिल्मलाई कहाँ चलाउने भन्ने व्यावसायिक स्वतन्त्रतालाई कस्ने काम भएको छ,' उनले भने, 'हलहरूले फिल्मको न्यूनतम लगानी ग्यारेन्टी गर्न नसक्ने अवस्थामा सिन्डिकेट चलाउन खोजेको देखियो। हलसँगै अन्य माध्यममा फिल्म रिलिज गर्ने निर्माताको निर्णयबाट अतालिनुपर्ने अवस्था थिएन।'

यस्तै, निर्देशक तथा समीक्षक मनोज पण्डितले जनताको स्वतन्त्रतामाथिको हस्तक्षेप भएकाले यसलाई समर्थन गर्न नसकिने बताएका छन्। उनी भन्छन्, 'देशभर हल नभएको अवस्थामा सबै जनताका लागि फिल्ममाथिको पहुँचलाई सीमित गर्ने उद्देश्यबाट निर्णय उत्प्रेरित छ।'

नेपाल चलचित्र निर्माता संघका महासचिव रोज राणाले हलवालाको यो निर्णयको प्रतिवाद गरिने प्रतिक्रिया दिएका छन्।

'हलवालाहरूको दादागिरी पहिलेदेखि नै नेपाली फिल्ममाथि रहँदै आएको छ। यो त्यसैको सिलसिला हो। निर्माताको व्यावसायिक सुरक्षामाथिको हस्तक्षेप हो। हामी यसविरूद्ध जुनकुनै हदसम्मको प्रतिकार गर्छौं,' उनले भने, 'हलमा फिल्म चलाउँदा होल्डओभर कम हुँदा फिल्म नचलाउने अधिकार हलवालासँग पहिले नै छ। यो नियम हुँदाहुँदै कुनै पनि निर्माताको फिल्म कहाँ र कुन माध्यममा चलाउने नचलाउने भन्ने अधिकारलाई रोक्न पाइँदैन।'

निर्माता राणाले आफ्नो पछिल्लो फिल्म 'मेरो पैसा खोइ' हल र डिस होममा एकसाथ रिलिज गरेका थिए।

रोजको जस्तै समान धारणा छ निर्माता सरोज न्यौपानेको। उनले चलचित्र संघको निर्णयलाई निर्मातालाई आफ्नो नियन्त्रणमा राखेर आफू अनुकुल व्यवसाय गर्ने अभिष्ट भनेका छन्। 

'कि हलवालाले हाम्रो फिल्मको मिनिमम ग्यारेन्टी गर्नुपर्योा, होइन भने यसरी कस्न पाइँदैन। मेरो फिल्म कहाँ चलाउने त्यो मेरो निर्णय हो। त्यसमाथि यस किसिमको रिलिजले व्यापारमा पाँच प्रतिशतको मात्र फरक पार्छ। हामीले होल्डओभरको नियम त मानिरहेकै छौं नि,' उनले थपे, 'पेलेर जाने संघको निर्णय हो भने, हामी त्यसै अनुसारको कडा प्रतिकारमा उत्रिन्छौं।'

चलचित्र संघको निर्णय नेपालले अपनाएको खुला बजार नीतिको प्रतिकुल देखिएको छ। नेपालको प्रतिस्पर्धा प्रवर्धन तथा बजार संरक्षण ऐन, २०६३ को दफा ३ मा ‘प्रतिस्पर्धात्मक वातावरणको प्रतिकुल बजार प्रवेशमा निषेध गरी एकाधिकार गर्न मिल्दैन’ भनिएको छ।

फिल्म समीक्षक यज्ञश यसलाई नेपालले अवलम्बन गर्दै आएको 'फ्रि मार्केट'को मर्मविपरित भएको बताउँछन्।

'चलचित्र संघले आफ्नो व्यापारमा असर पर्ने देखिएपछि लिएको निर्णय हो यो। यसले हलवाला तथा निर्माता दुवैलाई हानी नै गर्छ। यस्तो गर्नुभन्दा कहाँ समीकरण नमिलेको हो, त्यसलाई मिलाउन ध्यान दिनुपर्छ।'

यस्तै, कार्तिक १७ गते 'फाटेको जुत्ता' रिलिज गर्न लागेका निर्माता अर्जुन कुमार कुनै पनि निर्माता आफ्नो लगानी जुनसुकै माध्यमबाट उठाउन स्वतन्त्र रहेको बताउँछन्। उनले गतिलो पैसा पाएको खण्डमा आफू पनि हलबाहेकका माध्यमबाट फिल्म रिलिज गर्न पछि नपर्ने बताए। 

'आजको दिनमा एउटा नेपाली फिल्मले सेम डे रिलिजका लागि ५० लाख वा बढीको रकम पाउनु सानो कुरा होइन। चलचित्र संघको निर्णय संसारमै कहीँ कतै नभएको निर्णय हो। यस्तो तानाशाही निर्णय स्वीकार्य छैन,' उनले भने, 'बरू ७ बजे नै रिलिज नगरी हलको समयसँगै रिलिज गर्नेगरी कुरा मिलाउन सकिन्छ। संघले भिड्नेभन्दा पनि मिल्ने कुरामा अगाडि बढ्नुपर्थ्यो।'

निर्देशक निश्चल बस्नेतले फिल्म भनेको हलमा नै चलाउने आफ्नो मान्यता भए पनि संघको निर्णय चित्त नबुझेको जनाएका छन्।

'नियमकै रूपमा ल्याउने निर्णय गर्न हुँदैन थियो। यो तातो निर्णय हो। यसमा संयमता हुनु जरूरी थियो। रोक्ने निर्णय ठीक होइन।'

निर्माता, समीक्षक तथा अन्य फिल्मकर्मीले चलचित्र संघको निर्णय नेपाली फिल्मको अहितमा भएको बताइरहँदा संघले भने संमग्र उद्योगको भविष्य र हितका लागि गरिएको निर्णय भनेर आफ्नो बचाउ गरेको छ।

संघका अध्यक्ष प्रदीपकुमार उदय भन्छन्, 'हामी वाध्य भयौं। यसरी नेपाली फिल्म रिलिज हुने हो भने, भोलि नेपाली हलमा हिन्दी फिल्म हेर्ने दर्शक मात्र आउँछन्। हिजोका दिनमा सांग्रिला च्यानलमा यसैगरी फिल्म रिलिज हुँदा नेपाली फिल्मका दर्शक घटेका थिए। यस्तो हुँदा नेपाली फिल्म हेर्न दर्शक नेपाली हलसम्म आउने बानी बन्द हुन्छ', उनको तर्क छ, 'यो निर्णय नेपाली फिल्मको हकहितकै लागि गरिएको हो। यस किसिमको रिलिज गैरकानुनी छ। वितरकसँग निर्माताले ६ महिनासम्म कुनै पनि डिजिटल माध्यममा फिल्म देखाउन नपाउने सम्झौता गरेका छन्। डिसहोम पनि डिजिटल माध्यम नै हो।'

चलचित्र निर्माता समेत रहेका उदयले यस किसिमको रिलिजका लागि ६ महिनाको सट्टा ३ साता वा २ सातामा रिलिज गर्ने समझदारी गर्न आफूहरू तयार रहेको बताए। उनले एकै दिन अन्य माध्यमबाट पनि रिलिज गर्न कुनै पनि हालतमा नमान्ने अडान राखेका छन्। 

'फिल्म भनेको हलमा देखाउने कुरा हो। अनलाइन, टिभी आदिमा देखाउने हो भने, त्यही अनुसारको घोषणा गरेर निर्माताहरू फिल्म बनाउन स्वतन्त्र छन्,' उनले भने।

चलचित्र संघको निर्णयको मारमा अभिनेत्री रेखा थापा निर्मित 'रूद्रप्रिया' पर्ने देखिएको छ। संघको निर्णयमा रेखाले आपति व्यक्त गरिसकेकी छन्। उनले आफ्नो फिल्म चाहेमा टुँडीखेलमा पनि देखाउन सकिने भन्दै संघले यस्ता किसिमका धम्की र तानाशाही निर्णय तत्काल फिर्ता गर्नुपर्ने माग गरेकी छिन्। रेखाले फिल्मको हल प्रदर्शन रोकिए त्यसविरूद्ध आवश्यक कानुनी कदम चाल्ने चेतावनी समेत दिएकी छिन्।

पढ्नै पर्ने